PAYAS'TAN AMANOS DAĞLARININ GÖRÜNÜMÜ

Bu sitede, Payas’ta kullanılan 1364 kelime bulunmaktadır. Bu 1364 kelimenin 498’i Payas’tan başka hiçbir yerde kullanılmamaktadır. Diğer kelimelerin büyük bir bölümü çevre ilçelerde, bir kısmı da çevre illerde kullanılmaktadır. Sadece Payas’a özgü 498 kelime bile Payas’ın ne kadar zengin bir yerel kelime haznesine sahip olduğunu göstermektedir. Bazı kelimelerde “Nazal n” (ŋ) harfi kullanılmıştır. Nazal n genizden çıkan n ile g arası bir harftir. Örneğin ; Aŋer, Aŋereme, Biŋ, Dar buŋaç gibi.

06.02.2007

Münir YAHŞİ

Payas-HATAY

E-mail : mnr63@mynet.com

NOT : %100 Payas kelimeleri * işareti ile belirtilmiştir.

YENİ KELİMELER

A

A : Beyaz
Aaçıl *: Rengi zamanla açılarak beyaza doğru kayan.
Aalençe *: Eğlence

     – Çoluk çocoon alençesi olduk.
Aalenmek : Oyalanmak

     – Çocoom cip alenme emi: Çocuğum çok oyalanma emi!”
Aame, Ağme *: Kenarları açık, üstü çatılı hayvan barınağı.

     – Boon size süt yok bebeler, inaa amenin öğüne baladidim, ölmesice buzaa öklemeee pıttırıp mısandaradan atleep inaa emmiş.
Aatlama *: Ayıklama, seçme, tasnif.

     – Fasulye bideri aatliyok: Fasulye tohumu ayıklıyoruz.

Aatlı *: Kadar

     – Naatlı: Ne kadar,

     – Oaatlı: O kadar,

     – Şuaatlı: Şu kadar,

     – Buaatlı: Bu kadar.
Abbaa : Beyaz, temiz.
Abbacık : Tertemiz
Abıla : Abla
Abülcünük *: Obur, açgözlü. Görgüsüzce açgözlülük yapan, tutup koparıp yiyip bitiren.
Acaba *: Uzun börülce. Adana’lılar acebek derler.
Acer, Acar : Yeni
Acişmek *: Acıyarak üzüntü çekme hali.
Acımık *: Safra kesesi
Agam : Kendinden küçüklere veya denk yaşlara hitap sözü.

     –Bakele agam; hunun fiyatı gaçeedi?

Ağız : Doğum yapmış hayvanın ilk sütü.
Ağmak : Meyletmek, sarkmak, sarmak.

     – Acaba fasulyesi, diktiğim tikeçlere ağdı.

Aha, İha : İşte
Ahırmak *: Boğazdaki balgamı sesli bir şekilde tükürmek.
Ahiretlik : Aynı ihtiyar yaşında olmak.

     –Gel ahiretlik gel, biddi soluklanda bir iki laf edek.
Ahrap : Akrep
Ahrucu *: En sonunda
Ala cıvcak *: Yazıda yaşayan arapteli büyüklüğünde bir kuş.
Alaf : Ateşin rüzgarla savrulan yakıcı kısmı.
Alatirik : Elektrik
Aligobder : Helikopter
Alo balo *: Kalu bela günü.
Amaki *: Eğer ki
Ammetmek *: Bile bile, kasten, isteyerek yapılan, iyi etmek manasında.
     –Neden çetilleri depelediŋiz?
     –Ooh ammettim. ( Ooh iyi ettim)
Anarya : Arabanın geri geri gitmesi.
Andaç : Birisine hatıra olarak bırakılan şey, hatıra.

     –O küpeler annenden andaç bana.

Andelip : İcat
Andelipli : Durup dururken icat çıkartan.
     –Sen de ikide boyl andelip çıkartma ha!
Annig, Annik : Nankör. Kızılan birine topal annig, kör annig derler.
Antirikli : Enteresan, tuhaf insan.
Aŋer, Aner *: Eğer
     –Aŋer o çocoo bir pıttır hec işte: Eğer o çocuğu bir bırak hiç işte.
       Buradaki “hiç işte” bir tehdit içermektedir. (ŋ:ng)
Aŋereme, Anereme *: Eğer ki (ŋ:ng)
Apağ *: Oturduğu yerden insanlara kendine hizmet ettiren. Apa, mabut put anlamınada gelir.

     –Yunus ile Mehmet Can masada yemek yerken habire etraftakilere talimatlar yağdırıyordu "Şunu da getirin, bunu da getirin" diye. Yasemin de onlara siz apağmısınız, dedi.
Aparlör : Hoparlör
Ara sefiye *: Rasgele
Ara sefiye atmak *: Rasgele atmak.
Ara sefiye sıkmak *: Rasgele konuşmak, konuşurken palavra atmak, işkembeden atmak manasında.
Arabolu, Gırabolu *: Arı mumu
Aradan sele vermek *: Ziyan etmek
Arapteli : Arap bülbülü. (Latince: Pycnonotus xanthopygos)
Arek, Eğrek *: Oyalanılan, dinlenilen, yerleşilen yer.
     –Keçi areği: Keçilerin dinlendiği korunaklı doğal yer.
     –Paşanın Eğreği Yaylası: Paşanın yerleştiği yayla.
Arılım durulum almak *: Gusül abdesti almak.
     –Eskiden gusul abdesti alırken : Arılım durulüm, bütün günahlardan arinim, derdik.
Arınmak : Banyo yapmak
Ari büürü : Eğri büğrü
Ari sili etmek : Tertemiz etmek, tertemiz yıkamak.
     –Ari sili yudoom ocaglo aynat etmişler.
Ari sili yumak : Tertemiz yıkamak
Ariye gitmek *: Ziyan olmak
Ariye vermek *: Zarar, ziyan vermek.
Arpa çiçeği : Frezya. Hoş kokulu arpacık soğalı mevsimlik bir çiçek.
Asbap : Çamaşır
     –Bak hele şu ari sili yudoom asbapları aradan sele verigler.
Asımlı aş *: Domatesle yapılan cıvıkça bulgur pilavı.
Asıriyel : Esrar
Aşır : Aşure
Aşşa : Aşağı
Aşşa ande : Aşağı tarafta
Averen, Ağuveren *: Kertenkeleden büyük yeşil renkli bir sürüngen. Aslında buradaki “A” arapça’da Ağu kelimesinden gelmektedir. Ağu; zekkum, sem, öldürücü zehir demektir. Payas’ta halk arasında Averen’in yılanlara zehir verdiğine inanılır.
Avsın : Efsun
Ayam puharı : Temmuz, Ağustos aylarında çöken buharlı hava. Arapçası “Eyyamı- Bahur” olup en sıcak günler anlamındadır.

Aydınnı : Göçer yörük.
Aydınnı iti *: İri yapılı beyaz renkli çoban köpeği.
Aynat : Tamir edilemeyecek kadar bozulmuş.
     –Berber çocuğun saçını aynat edik.
Ayrık otu : Zararlı ve çok güçlü kökleri olan bir bitki.
Ayucu : Ayak ucu
Azgan çiçeği, Azgan dikeni : Dikenli bir maki çalısı.
Azılı bangış *: Domuzun ilk doğan yavrusu.
Azıriyel : Azrail
Azıyet : Eziyet
Aznaşmak *: Küsmek, inatlaşmak, çekişmek.
Azzık : Azık

Baaz : Boğaz

Baazınız olsun, Boğazınız olsun * : Afiyet olsun.

Baazlı, Boğazlıu *  : İştahlı.

İştahlı hayvana “Baazlı maşallah” derler.

Bahir * : Eskinin zamandaki paranın değeri için kullanılır.

O zamanın bahrinde  bu parayla 5 kg alınırdı.

Baldırcan * : Patlıcan

Balek * : İnek, buzağı gibi hayvanların kene/sakırga ısırması sonucu acıdan aniden hızla koşmaya başlaması. Koşan hayvan için baleği tuttu derler.

Bambıl : İri kalın kurtçuk.

Banadura : Domates. Arapça’sı Benedora’dır.

Bannag : Parmak

Bannakcalık, Bannaklık : Parmaklık,ahşap pergola.

Baŋiz : Beniz, ten. (ŋ:ng)

     A baŋizli, tekellek yüzlü: Beyaz tenli, yuvarlak yüzlü, bu Payas’lı anaların oğulları için hayellerindeki gelinin tasviridir.

Baran : Portakal ağaçlarının sırası, fasulye tarlasında sulama hatları arasında kalan her bir bölüm.

Bardaş kurmak : Bağdaş kurmak.

Bari baŋzer : Beri benzer.  (ŋ:ng)

Bartlak * : Solucandan büyük siyah renkli bir sürüngen. Nemli toprakta  yaşar.

Bas bayaa : Bilinenden hiçbir farkı olmayan.

Basdambak * : Basamak.

Merdifan basdammağı: Merviven basamağı.

Baş : Gerdeğin ertesi günü sadece bayanların katıldığı merasim, kutlama. Gelin gelinliğini giyer.Misafirler küçük hediye, para verirler.

Batman : 3 kilo ağırlığında bir ağırlık ölçüsü.

Bayak : Az önce. Onu bayak gördüydüm.

Baytaran : Hoş kokulu ve şifalı otsu bitki.

Baz, Bazlı * : Canlı.

– Muzların gövdesi bazlı bazlı maşallah.

Bazı : Bazen

Bazzama : Bazlama

Bebek çiçeği : ?

Belben : İncirin teşte kaynatılarak elde edilen pestiline verilen ad.

Beleme : Bebeği kundaklama.

Belleme : Terli hayvanların üşümemesi için sırtına bağlanan keçe.

Berduş : Serseriler için kullanılır. Yaka bağır açıktır.

Berk : Sıkı, sağlam.

Bes * : Bir tek. Tek.

– Bizim evden bes ben okula geddim.

Bese * : Tamam

Besten bese gitmek * : Bahse girmek.

Beşirik : Beceri.

– Bir işi beşirleyemedin ha: Bir işi beceremedin ha.

Bıcırgan : Ayak parmakları arasında oluşan sulu mantarlı yara.

Bıçgı : Testere

Bıh etmek : Hayvanı boğazlamak.

Bıldır : Geçen yıl.

Bıngıldamak : Suyun kaynamaya başlamadan önceki hafif ses verme hali.

Bıtırak : Dikenleri yün, elbise gibi cisimlere yapışan mevsimlik bir bitki.

Bızaa : Buzağı

Bibi : Hala

Bibolu : Hala oğlu

Biddi : Biraz

Biddicik * : Birazcık

Bider : Küçük taneli tohum. Domates, patlıcan, biber, maydanoz, tohumu gibi.

Bir gecelik gelin * : Çiçeği sadece bir gece için açan bir süs bitkisi. Çiçeği beyaz renklidir. Çiçek sabahleyin solar.

Biraaz * : Hayret, merak, sitem bildirir.

– Nerde kaldın biraaz : Kişi, geç kalanı merak ettiğini bildiriyor.

Birerti * : Birer tane.

– Hunu pölüverde çocuklara hayrına birerti veriver.

Bişe : Bir şey.

Bitbiti ötlüğü * : Boz ötleğen. (Latince: Sylvia borin)

Biya : Bey

Biyek, Biyekden * : Az sonra.

Biz * : Çok küçük iğne. Bu meyve dikeni, ot dikeni vb olabilir.

Bizoo, Bizii : Bizimki

Bocid : Sürahi

Bo, Boo * : Mevsimlik bitkilerde birden fazla toplanan hasadın her biri.

-         Fasüliyeleri gaç bo topladıŋız?

-         Bunünen iki bo olucu.

Boğnak : Çok az değil, çokta değil 10-15 dakika yağan yaz yağmuru.

– İşte bir boğnak yağdı da hava serinledi.

Bonuk, boonuk * : Kıt, eksik.

-         Allah, kimseye göz körlüğü akıl bonukluğu vermesin.

Boonkoon : Bugünkü gün.

Boruk çalısı * : Süpürge yapımında kullanılan bir çalı.

Boydan * : Etekleri ayaklara kadar uzanan fistan.

Boyl * : Bir, bir kez.

Arada boyl : Arada bir.

İkide boyl : İkide bir.

Boyl ben hasta oldum boylde avrat.

Sülemen’i düggenleriŋ önünde boyl (bir kez) gördüydüm.”

Bö : Bir tür örümcek.

Böcük : Böcek.

Böğür : Bağır.

Börtlemek : Kızgın bir şeyin deride bıraktığı sulu kabartı.

Buakıt : Bu vakit.

Buca bucaa * : Çocukların büyüklere kendilerinden beklenmedik bir şekilde verdiği hediye için çocuğun bu hareketini taltif amacıyla söylenen bir sözdür. Hediyeyi alan insan hediyeyi yukarı kaldırır ve çocuğun ismi Mehmet ise  “Buca bucaa, Mehmet bundan yüce” der.

Budala * : Sünnetçi

Buncaaz, Buncağız : Bu garip çocuk.

– Buncağız gendiandine okudu: Bu çocukcağız kendi kendine okudu.

Buŋaç, Bunaç * : Akan suyun önüne set çekilerek elde edilen gölet. (ŋ:ng)

Payas’taki buŋaçlar: Dar buŋaç, Domuz buŋacı, Uzun buŋaç. 

Buyda : Buğday

Buymak : Aşırı soğukta artık kımıldayamayacak hale gelmek.

Sincan yaylasından ötellekte dana buyduran yaylası vardır.

Büsgüvüt : Bisküvi

Ca, Ça, Ce, Çe eki : ..e kadar.

Eveçe : Eve kadar.

Aşamaça : Akşama kadar.

Sabahaça : Sabaha kadar.

Cahannem : Cehennem

Camız : Manda

Cangirti : Gürültü

Canı yeeni, Canı yeğni * : Canı hafif.

Carıs etmek : Bir kimsenin açığını el aleme duyurmak.

Carıs malamat etmek : Bir kimsenin açığını el aleme duyurarak rezil etmek, ipliğini pazara çıkarmak.

Cascavalak : Başı çıplak.

Cavkanlamak * : Bir gün içinde öteden beri bir çok evi dolaşmak.

Cebelleşmek : Boşa harcanan çaba, uğraşı, boğuşma.

Cecik * : Gıcır gıcır, yeni. Öteyüzde Cicik derler.

Celep : Kısır hayvan.

Celfin : Yumurtlamamış tavuk.

Cemkirmek : Bağırarak yüksek sesle içindekilerin hepsini açığa vurmak.

Çok ve boş konuşan birine “Cemkirip durma” denir. Küçük köpeklerin havlamasına da “Ne cemkiriyor bu it” derler.

Cengirdemek : Laf kalabalığı ederek, üste çıkmak Yüksek sesli ve agresif bir eda ile konuşmak. Cen cen cengirdeyip durma haa karşımda.

Cere : Toprak testi.

Ceryan : Elektrik.

Cıbarmak : Cildin bir darbe sonucu kızarması.

Suya gannı üsdü biir adladım amma,  gannım cıbardı.

Cıbbılık * : Yağmurdan veya iş yapma neticesi terleme sonucu kıyafetin su içinde kalması.

Cıbbılom çıktı, Cıbbılığım çıktı : Yağmurdan sırılsıklam oldum. Herhangi bir iş yapma sonucu terleme veya su ile bulaşık, çamaşır yıkama sonucu ıslanmaya tort oldum derler. Yağmurdan ıslanmaya ise cıbbıloom çıktı derler.

Cıdarlaşmak * : İnatlaşmak, çekişmek.

Cığıl cığıl terlemek * : Boncuk boncuk terlemek.

Cığındırık : Gevşek et.

– Bizim gurbanın eti cığındırık çıktı.

Cılbag, Cılbak : Çıplak

Cılbanmak : Soyunmak

Cıllavuk, Cırlavık : Ağustos böceği.

Cımaglamak : Cımalamak

Cıncık : Cam, porselen kırığı.

Cıncık gözlü * : Mavi veya yeşil gözlü insanlara denir.

Cıngılmenik : 2-3 renkli bir kuş.

Cırrık : Ardıç kuşu.

Cıscıbıl, Cıscıbıldak : Çırılçıplak

Cıvcık * : Serçe kuşu (Latince: Passeridae)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Cıykırmak * : Tiz bir sesle avazı çıktığı kadar bağırmak. Genellikle çocuklar cıykırır.

Cibilliyet : Yaradılış, huy.

Cilis, Ciris : Tamamen, o kadar. 

Cilis gitmek * : Tamamen gitmek. Ardına bakmadan gitmek.

1970’li yıllarda en ufak yağışta elektrikler kesilirdi. Kesilmeden önce üç defa yanıp sönerdi elektrikler. Üçüncü kesilişte: “Cilis gitti, artık sabaha kadar gelmez.” derdik. 

Cimmig, cimcik :Çimdik.

Cingan : Çingene.

Cini tutmak * : Sara olma hali.

Cinnerin civirdemesi * : Sinirlenme.

– Bak çocuk cinnerim civirdedi oldu ha!

Cip * : Pek.

– Sende cip azıtdıŋ ha.

Cirp : Ani.

Cirpeden * : Aniden. - Cirpeden geçti: Aniden geçti.

Codduklanmak * : Nazlanmak.

Copul, Cupul * : Karışma, Sulanma.

– Salatayı sen yap, o copul olur: Salatayı sen yap o kendiliğinden karışır/sulanır.

Cöhmürlü * : Nazlı. Pinpirikli. Canı yeğni.

Cöp : Cep.

Cubbadan yutmak * : Çiğnemeden yutmak.

Cubbalak kuşu, Cubbal: Karagerdanlı Ardıçkuşu. (Latince: Turdus ruficollis) 

Cugulata : Çikolata.

Culluk : Hindi.

Cuvara, Caara : Sigara.

Cücüg, Cücük : Tavuk civcivi.

Cüraat, Cürat, Cüreğat * : İrinli yara. Arapça’da yaraya Ceriha derler.

Çaarşak, Çağırşak * : Selin getirdiği toprağından arınmış taşlı ve kumlu arazi.

Çakıldak : Davar gibi canlıların kuyruğunda kuruyup katılaşan ve sallanıp duran pislik topluluğu.

Babam, yer fıstığını kazarken yer fıstığını havaya kaldırdı ve “Bakın bakın çakıldak gimi dutuk” dedi.

Çamaşır çıntıklama * : Çamaşır yıkama.

Çamaşır çitileme : Çamaşır yıkarken kir ve lekeyi çıkarmak için çamaşırın iki yanını birbirine sürtme.

Çaŋe çalmak : Çene çalmak.  (ŋ:ng)

Çatal ayrık otu * : Zararlı ve çok güçlü kökleri olan bir bitki.

Çatı yırtılmak * : Pantolon vb. giysilerin ağının yırtılması.

Çeddel meddel * : Ahir zamanda çıkacağı rivayet edilen canlı şey.

Çelet * : Gözünü budaktan esirgemeyen, her şeye horozlanan çocuklar için kullanılır.

Çelik çomak : Bir çocuk oyunu.

Çelik; oyundaki büçük çubuk olup, çelik aynı zamanda ölçek anlamına gelir ve oyundaki mesafe çelik ile ölçülür. Çomak; Küçük çubuktur.

Çemremek : Giysinin kol, paça gibi kısımlarını geriye kıvırmak.

Çengel dikeni :Çiçekleri mavimsi açan dikenli bir çalı.

Çepel : Bulaşık.

Çerçi : Eşya satan gezgin satıcı.

Çeti otu : Dikenleri kanca şeklinde kökleri çok derinlere inen dikenli bir ot. “...ince dikenli çeti otu yırttıkça kuduruyordu... Yaşar Kemal’den”

Çetil : Fidan.

Çığ sıkmaç, Çığ sıkım * : Çiğ köfte.

Çıkın : İçine yemek veya incik-boncuk vs. konan ve katlanarak düğümlenen bez.

Çıkla : Safi, sırf.

Bir türtü yapmış elin artoo içi çıkla et: Bir türtü yapmış elinin artığı içi safi et.

Çıngıl : Küçük dal.

Çıntık : Girinti çıkıntı.

Çıntıklı sehen * : Girintili, ondelalı metal tabak.

Çıntırık * : Elin orta parmağıyla vurulan fiske.

Ülen! ben o çocaa daha bir çıntırık bile vurmadım taman.

Çırpa, Çırpaa : Boruk çalısından yapılan ayran çırpacağı.

Çıtımık : Menengiç ağacı.

Çıtmık, Çıtıh, Çıtıf, Çıtık : Üzüm salkımındaki küçük dal.

Çıvmak : Uçan hafif cisimlerin sağa sola savrulması.

Topa bir vurdum amma!. Çıvdı gitti.

Çiçaa : Çiçeği.

Çil * : Haşlanmış çağla tuzlaması.

Çilte, Şilte : Pamuklu bir yer sergisi.

Çimmek : Yıkanmak.

Çimpitmek : Oynatmak, yitirmek. Ne o aklını mı çippittin?

Çinçe bannag, Çinçe parmak : Serçe parmak.

Çinçini kuşu * : “Çin çin” diye öten bir kuş.

Çinke : En ufak parça.

Et paylaştırılmış ve bir kadın diğer kadına dert yanıyor;

– Kele bacım bide benona bak, bir çinkecik goymuşlar.

Çiriş: Ayakkabıcılıkta yapıştırıcı olarak kullanılan otsu ve yumruları olan bir bitki.

Çiyan : Çıyan.

Çocuğu belemek : Kundaklamak.

Çokrak : Çamaşır suyu.

Çomça : Büyük kaşık.

Çomruk * : Kullanıla kullanıla küçücük kalan. Saçını oaatlı kestirik ki çomruk kadar kalık. Çalı süpürgesi kullanıla kullanıla çomruk kadar kalık.

Çot : Kısa çöp, kısa dal.

Çotmug, Çotmuk * : Ağaçtaki kısa kuru dal.

Çöddük gimi oturmak, Çöddük gibi oturmak * : Dizlerini dikip kollarının arasına alarak düşünme hali.

Çökelik : Çökelek

Çömmek : Bacakları kırıp baldırların veya topuk üstündeki aşıkların üstüne oturma hali.

Çörek : Ramazan bayramında yapılan; un, yağ, şeker, yoğurt, maya, çöreklik baharat ve susam ile yapılan kurabiyemsi bir tatlı. Çörek, herhangi bir koruma olmaksızın iki ay bayatlamadan kalır.

Çörek bayramı : Ramazan bayramı.

Çöte binmek * : Birinin kafasının her iki yanından ayaklarını aşağı salarak omzuna oturması. Öte yüzde Çinçiline binmek derler.

Çötük : Ağaçtaki yumru. Öte yüzde

Çul : Kıl veya yünden yapılan yere serilen sergi.

D

Daal : Değil.

Daarmen : Değirmen.

Dadan, Daadan, Dağdağan ağacı * : Boyu 7-8 metre olan bir ağaç. Olgunlaşmış meyveleri 1 cm’lik  bilye şeklindedir. Meyvesi tatlı ve siyah renkli olup iri çekirdeklidir.

Datlaabık, Tatlaabık * : Tarçın. Tatlı kabuk.

Dadlı : Tatlı

Dah etmek : Boca etmek. Dah ettim vurdum. Dah ettim yedim.

Damah * : Cimri.

Damdıra : Tambur çalgısı.

Daŋe. Dane * : Bak (ŋ:ng)

Daŋemek, Danemek * : Bakmak (ŋ:ng)

Daŋiz : Deniz (ŋ:ng)

Darbız : Toprağın nemli hali.

Darı : Mısır.

Daş : Taş.

Dayramak * :  Kertme, boğma, sıkma. Ayakkabı ayağımın üstümü dayradı.

Dehnek : Değnek

Delisi tutmak * : Bazı yiyeceklerin aşırı yenmesi halinde başağrısı gibi rahatsızlık duyulması hali. Portakal balını aşırı yiyişin delisi tuttu.

Demirçik ağacı * : Sertçe bir odunluk ağaç

Denneştirmek : Düzenlemek.

Depik : Tekme.

Depmek : Teperek doldurmak. Ağzına kadar depili : Ağzına kadar dolu.

Deri : Perşembe.

Deşmek : Eşmek. Deş bakim huriye: Kaz bakalım şurayı.

Devlisi goon : Ertesi gün.

Dıdısının dıdısı : Çok uzak akrabalar için söylenir.

Dıkıl : Gir.

Dıkılmak : İçeri girmek. Arapça duhuldan türemiştir.

Dıkmak : Sokmak, Katmak, Koymak, İçeri girdirmek, Geçirmek.

Topu bir türlü o delikten içeri dıkamadın.

Dımlım suyu * : Ilık su. Yazın o sıcak günlerinde büyüklerimiz su ister, tabi eskiden buzdolabı da yok, ılımış suyu getirip veririz. Ve cevap gelir;

     – Ne bu! Dımlım suyu gimi.

Dınnag : Tırnak.

Dırra kuşu * : Gökkarga veya Gökkuzgun, zayıf uzun ince bir kuş. (Caracias Garrulus). Zayıf, kuru insanlara dırraamo derler.

Dırraamo, Dırra gibi * : Hastalık derecesinde zayıflayıp çöp gibi

     kalan.

Dısdığrak * : Düzgün, dosdoğru (Giyimle ilgili). Hah! Şöyle dısdığrak giyin.

Dışlığım gelmiyor, Dışlığım yok : Keyfim yok, dışa açılamıyorum, içe kapanığım manasında kullanılır.

Dışlık : Keyif.

Dıvvik kuşu, Divik, Dıwvik : Kızkuşu, dıwviik şeklinde öter (Latince: Vanellus vanellus)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Didmek : Yün, pamuk, pişmiş et gibi şeyleri küçük parçalara ayırmak.

Diki * : Nohut büyüklüğündeki parça. Bir diki et. Eti diki diki doğra.

Dili öklü * : Dilin altında bulunan zarın konuşmaya engel olması hali.

Dilik kız * : Sığır otunun değişik bir tipi.

Dilini dutamık etmek * : Diline bir şeyi dolamak.

Dingil güdük, Dingil gücük * : Yıkanmadan dolayı çekmiş giysi.

Dingoog, Dingog, Dingok * : Kukumav, dingoog diye öter. (Latince:Athene noctua) Kuş dingoog, dediğinde bizde;

Sarma yook” derdik.

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Diŋelmek, Dinelmek : Ayakta durmak. (ŋ:ng)

Dirgen : Saman saplarını kaldırmaya yarayan alet.

Dirkeden kalkmak * : Aniden kalkmak Hasta olan birinin veya uyuyormuş numarası yapan bir çocuğun sevdiği birinin gelmesi, sesini duyması, sevdiği bir yiyeceğin gelmesi durumlarında aniden kalkması hali.

Dolukma : Kas yorgunluğu. Dün iş işlediidim kollarım dolukmuş.

Dombalak : Sırt yere gelecek şekilde baş üzerinden yapılan dönmedir. Takla değildir. Dombalağı genelde küçük çocuklar yapar.

Domuşmak : Aşırı üşüme halinde vucudun aldığı hal.

Doolu, Doluman : Çok, bir sürü.

– Ana, gonşuların çocoo üzümlerin hepini yiyikler.

– Daha doolu var olum, yesiŋler. (ŋ:ng)

Doome : Döğme, kabuğu alınmış buğday.

Doŋucular duta * : Donucular tuta. Soğuğu bahane ederek bir işi yapmayan kişiye donucular tuta denir. (ŋ:ng)

Döş : Göğüs bölgesi.

Dudmaç çorbası * : Kalın bazlamanın bıçakla küçük küçük kesilerek, yeşil mercimek ile yapılan ekşili ve sulu bir yemek.

Dulda : Yağmur, rüzgar, soğuk almayan siperlikli yer.

Duluk : Boyun.

Duluğu sirkeli keçi: Boynu bitli keçi ( Zayıf keçi manasında).

Duralaşmak * : Çatmak, dalaşmak.

O çoçuğa duralaşıp durmazsan olmaz ha!

Durukmak : Bir şeyin bir yerde takılı kalması.

Durukmak : Bir şeyin yüksek bir yerde asılı kalması veya bir şeyin akan suyun bir yerine takılması.

Duşşalı (Ayağı duşşalı) * : Hayvanların otlanırken ağaç ve fidanlara zarar vermemesi için boynu ile ön ayağının bir iple bağlanması.

Dutma : Kahya.

Düğürçü : 1.Kız istemeye gidenler, 2.Okuntu dağıtan kimse.

Dümbek : Dümbelek.

Dümbük : Pezevenk.

Dünaan : Dün veya dün değil evvelisi gün.

Dünek : Tünek.

Düş : Rüy]]> payas Mon, 30 Nov 2009 08:00:56 +0100 http://payas.blogcu.com/sozluk-cd/1276573 http://payas.blogcu.com/sozluk-ef/1276572 Ebbet * : Salakça kişiye denir.

Ebcik : Oyuncak ev. Bkz. Ebcilik.

Ebcilik : Evcilik oyunu. Orhun yazıtlarında V harfi yoktur bunun yerine B harfi kullanılır. Dolayısı ile Orhun yazıtlarında Evcik:Ebcik diye, Evcilik:Ebcilik diye okunur.

Ebelik otu * : Geniş yapraklı yenebilen bir ot.

Eecene, Ecene : İyicene.

Eekine, Ekine : İyikine.

Eeşimek, Eğşimek * : Yüzünü ekşitmek.

Eew : Biri çağırdığında ona verilen cevap.

Efil efil : Saç, giysi gibi şeylerin rüzgarda dalgalanmasını belirtir. Kalbin sallanması sallanması içinde kullanılır.

Efildeme : Hafif hafif esen rüzgar ve o rüzgarda tatlı bir kıpırdanışı ifade eder.

Eğişme, İeşme * : Boy ölçüşmek, yarışmak. Birbirini söz ile çekememe.

Şu ufacık çocaa bakele! Beninen ieşiyo.

Eğre ağacı, Eyre : Hatay meşesi. (Lat: Quercus pseudocerris)

Eh * : Yeter, tamam.

Babamla fasulyeleri sırt pompası ile ilaçlayacaktık. İlacı suyla karıştırırken ben suyu yavaş yavaş ilacın bulunduğu tenekeye boşaltıyordum. Babam su seviyesi belirli bir seviyeye gelince “eh” dedi.

Eke : Erkekçe.

Ekmek çatalı * : Yuka ekmeği haşerelerden korumak için yapılan altı ve üstü çapraz tahta olan 2 metrelik bir direk.

Elbiz : Evin tavan ve köşelerinde oluşan örümcek ağları.

Elcik * : Esas gülle, misket.

Elçim * : Ekin biçerken, ekinin elle tutulan bir tomarı.

Elenmek * : Çok üzülmek, üzüntüden kahrolmak. Zeynep karı kötü haberi alışın sabahaça elendi durdu.

Elgoca kirriği : Su Çulluğu. (Latince : Gallinoga gallinoga) Elgoca kuşundan daha küçük, gagası ve bacakları uzun, balçakta solucan arayan bir kuş.

Elgoca kuşu, Elkoca kuşu * : Çamur Çulluğu. (Latince : Limosa limosa)

Elgoç dar dar * : Bilye oyununda söylenen bir söz.

Bilye atılırken ayağa değer ise bilyeyi atan;

– Hampık der, ayağına değen ise;

– Ellgoç dar dar, der.

Elinin artığı : Yemek ile ilgili bir söze başlarken söylenen söz. Bu söz aynı zamanda mütevazılığın göstergesidir. Sende bu yemeği iyi yaparsın, canın çekmesin anlamında da kullanılır. Eliin artığı eşgili çorba yabdidik.

Ellehem : Herhalde, sanki.

Ellengeç : Yengeç.

Ellik : Ekin biçerken ekinlerin daha kolay kavranması için parmakların içine geçtiği  tahta araç.

Elöpen : Kertenkele. (Kertiş, Kertişkelle : Dikenli keler)

Emi : Tembih sözü.

Emişme : Farklı annelerin çocuklarının bir annenin sütünü emmesi. Bu çocuklar için emişik denir. Bizim Mehmet’le Kadir emişik.

Emiye yarama * : Bir şeyi yaptırmak için sürekli yalvartan ve hâlâ da yapmayan. Bak o işi yapacaksan yap artık! Emiye yarayıp durma bana ha!

En din * : En uç, en önce, en yüksek.

Ahmet : En din ben geldim,

Murat  : En din din ben geldim,

Ahmet : En din din din ben geldim.

Ahmet : En dine ben çıktım,

Murat  : En din dine ben çıktım         ,

Ahmet : En din din dine ben çıktım.

Eneeç, Eneç * : Korkunç ve dehşetli bir şey görüldüğünde söylenen

     söz. Amanin eneeç!

Eniklemek * : Salatalık, kabak, kavun, karpuz gibi sebzelerin çiçek açtıktan sonra meyveye geçtiği evredir. Ürün daha 1 cm civarındadır.

Enkiş ünküş * : Özenilmeden, isteksizce yapılan işi beğenmeme karşısında söylenilen söz. Necimiş o!. enkiş ünküş!

Epi : Epey çok, hayli.

Epice : Epeyce, haylice.

Eriŋgeç, Eringeç : Üşengeç. (ŋ:ng)

Eriŋmek, Erinmek : Üşenmek. (ŋ:ng)

Essah mı : Sahi mi.

Esya, Eskiya : Ucu yanmış odun parçası. Ese’den türemiştir. Payas’lılar esya ile sigara yakmayı çok severler.

Eşek muzu, Eşşek muzu : Yerli muz. Meyvesi normal muz meyvesinden daha kısa ve tombuldur. Tadı ise hafif ekşimsidir.

Eşgere, Eşkere : Rast gele, öylesine, apaçık. Aşikareden türemiştir.

Eşgere sölüyom: Rast gele, öylesine söylüyorum.

Eşgere atmak, Eşkere atmak * : Lafları işkembeden atmak.

Eşgi : Ekşi

Eşgili çorba, Ekşili çorba : Bulgur, yeşil fasulye, patlıcan, kabak, salça, kuru nane, nar ekşisi ile yapılan sulu bir çorba.

Eşmek : Kazmak.

Eşşek cıllavığı, Eşşek cırlavığı * : Ağustos böceğinin daha büyüğü ve gümüşî renklisi.

Et keseri : Satır.

Evelkoon, Evelkon * : Evvelki gün.

Evermek : Evlendirmek.

Evildenmek * : Canlıların canlanmaya, büyümeye başlaması. Dutu suliyeşin biddi evildenmeye başladı.

Evlek : Dönümün dörtte biri.

Evraç, Evrağaç : Yuka ekmek, bazlama pişirmeye (evirip çevirmeye) yarayan tahtadan yapılma yassı kürek.

Evmek, Ewmek: Acele etmek. (İvediden gelebilir.)

Eya kemo : Eğe kemiği.

Ezim ezim ezilmek : Çok utanmak, mahçup olmak, yüzüne bakamamak.

F

Fakı otu * : Papatya.

Fanfaz * : Şaka yapılarak vakit geçilen, oyalanmak için şaka yapılan, makaraya alınan salakvari tip. Kayseri'de Fanfar derler.

Fasiliye : Fasulye.

Fatmalı çiçeği : Uzun ince bir çiçek. Boyu 2 m. Çiçekleri pembe japon gülünü andırır. Çoçuklar çiçeklerinin yapraklarını yüzlerine yapıştırıp horoz yaparlar.

Fayton arabası : Lastik tekerlekli at arabası.

Felfecir : Beklenmedik bir andaki olay karşısında gözlerin dört açılması.

Felhan yer : Tabanı nemli toprak, ekilebilir toprak, verimli kırmızı Akdeniz toprağı “terra rosa”. Kavunu felhan yere ekerler.

Fellah köftesi : Bulgurdan yapılmış, basık bilye şeklindeki hamurlar ile ıspanakla pişirilen salçalı ve sulu bir çorba.

Feta vermek * : Fatiha duası okuyup hediye etmek. "Feta" Osmanlıca'da Fidye anlamındadır. Özellikle mezarlıktan geçerken "Bir feta verelim" deriz, yani fidyemizi/borcumuzu verelim anlamında.

Fıldırmak : Fırlatmak. Ortalıkta neadar şar şakıldak varsa fıldırıp attım!

Fıncıtmak : Fırlatmak.

     Hindi fıncıttım oldum ha!: Şimdi fırlatmak üzereyim ha!

Fırıldak : Rüzgar gülü.

Fısdan : Fistan.

Fısmak *: 1. Tek atağın topuğu üzerine çöküp hemen kalkmak. Bazı halk oyunların bir kısmında davulun tokmağı her vuruşunda bu yapılır. 2. İçi hava dolu bir cismin havasının boşalması.

Fış fış : İçi boş boş.

Filkete : Çengelli iğne.

Fink atmak * : Koyun, keçi gibi hayvanların aniden zırlayıp havada geriye çifte atması.

Fino : Köpek yavrusu.

Firik * : Kayısı, erik, şeftali, yenidünya gibi meyvelerin küçük yeşil hali.

Fol : Üzerine ip sarıldıktan sonra ipi çekerek yerde döndürülen, ucuna ucu sivri çivi çakılan tahtadan yapılmış oyuncak (topaç).

Fol, Folluk : Yalancı yumurta.

Fors atmak : Hava atmak.

Forti * : Bilye oyununda daire merkezi.

Frez cıllavuğu, Ot cıllavığı * : Ağustos böceğinin küçük bir cinsi.

Fulya çiçeği, Ful çiçeği : Arap yasemini. Boyu 2 metreyi bulan kat katlı beyaz çiçekler açan bir çiçek. (Lat: Jasminum sambac)

Gaarcaşmak, Garcaşmak, Karcaşmak * : Karışmak, birbirine girmek. İnsanların birbirlerine ısınarak kaynaşması ve muhabbetle konuşmaları.

Gabsalık : Basit bahçe kapısı. Osmanlıca’da park, bahçeye “absal” derler. Pinniğin gapsalonun süraacı pırtık celfinlerin hepi gaçık.

Gadanı alim : Derdini, tasanı alayım.

     Gadasını aldığım, yapma böyle.

Galan : Bundan sonra, bundan böyle, artık.

Galıç : Orağın daha ağır ve büyüğü, tahranın daha zarif ve ucunun daha uzun olanı.

Galle, Galye : Küçük para kasası,çekmecesi.(Galle Osmanlıca’da mahsul geliri demek.)

Galle çekmek * : Ticarette iyi iş yapmak .

Galli : Sincap.

Gamga : Odun ve kerestenin talaştan daha iri artık parçaları.

Gangal, Kangal * : Çok iştahlı ışkın.

Gangıldağı çıkmak * : Kaburga kemikleri görünecek kadar zayıflamak. İskeleti çıkmak.

Gannak, Kannak * : Su arkında oluşan ve çapı 2-5 m civarındaki küçük gölet. Hayvanlar buradan kana kana su içtiklerinden dolayı “Gannak” kelimesi su kanmaktan gelebilir. Eskiden Payas’taki gannaklarda su tosbaaları/kaplumbağaları olurdu..

Gapı süpürmek * : Evin avlusunu süpürmek.

Garaa, Karağı : Ağaçtan meyve toplamaya yarayan ucu eğri sopa .

Garafatma, Karafatma : Dev hamam böceği.

Garamet, Karamet * : Aşırı. Abartılı. Çok. Karamet, Uygur’cada şaşılacak şey, mucize demektir.

   Size garamet gelir benim damdaki asmada iki ton üzüm vardı.

Garatavuk, Karatavuk : Karatavuk (Latince: Turdus merula)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Garel, Karel * : Devam edip duran. Sürekli tekrarlanan. Ölçü, kararında olma durumu.

“Bir garel gider: Bir karar gider.”

"Duzunu iyi karellemezsen dadı olmaz onun".

Garrahan * : Çoğalma. Bereketlenme.

Bereketli bir yemek için “Garrahan oldu herkes yedi” derler.

Garsallamak : Kaybolan bir eşya için “Portakalların, eriklerin orayı bir garsallayıver” derler.

Garsanbaç, Karsanbaç : Kar veya buz talaşı ile pekmez/şekerli gül suyu karışımı bir yiyecek. Esas ismi Karsambaç olup ilk bulan Nasrettin Hoca olduğu rivayet edilir.

Gasgabalak * : Kafası çıplak. Adam; kaybolan çocuğunu tarif ediyor:

Sırtıco cıscıbalak,

Gafaco gasgabalak,

Ayaco yasyabalak,

İşte o oğlan benim oğlan.

Gasır dev * : Obur.

Gasnaklı uçurtma, Kasnaklı uçurtma  : Üç adet kamışın altıgen olacak şekilde ortalarından bağlanıp kağıt ile kaplanmasıyla oluşan bir uçurtma.

Gatık, Katık :  Süt ve süt ürünleri.

Şükür seferberlikte gatığımız boldu. Onun için heç sefillik çekmedik.

Gatıklı : Döğme, ayran, nohut ve sarmısakla yapılan ve soğuk yenen sulu bir yemek.

Gatiremiz, Katremiz : Büyük cam kavanoz.

Gavralamak, Kavralamak : Elin beş parmağı ile birden tutmak.

Gavsallamak * : Bir yerin, içini veya dışını dolaşıp gitmek.

Baldırcanları gavsıklayıp gittiler: Patlıcanların içini dolaşıp gittiler. Kozanlılar Gavsarlamak : İşi baştan savma yapmak anlamında kullanırlar.

Gayda : Kaide.

Gayfe : Kahve.

Gayferengi : Kahverengi.

Gazel : Kurumuş yaprak topluluğu, birikintisi.

Gazep : Bela.

Gazebi buldum agam , bu ne çekdoom gazep kele bu herifiŋ elinden bööle!

Gazez : Ham ipek böceği ipi.

Gazzak : Kazak.

Gebbeş gimi * : Karnı gebe gibi şiş olan.

Geliç otu : Kanyaş otu. Güçlü bir yapıya sahip çok yıllık bir bitki. (Lat: Sorghum helepense)

Gelineli : Gelinçik çiçeği.

Gendiandine : Kendi kendine. Sana garamet gelir, inaa pıddırırdım gendiandine eve gederdi: Sana abartılı gelebilir, ineği bırakırdım kendi kendine eve giderdi.

Ger : Çıkmayan leke. (Ceviz geri, nar geri)

Gev gev etmek : Boş boş konuşmak, kafa ütülemek.

Gevel, Gever : Su arkındaki taksim yerleri. Bir şeyin ağız tarafı.

Havuzun geveli: Havuzun ağzı.

Gevilcen * : Ateşin karşısında durmaktan dolayı oluşan kızarıklık.

Gıddirmek, Gıttırmak * : Iskalamak, ucundan vurmak, sıyırmak.

Gıflamak * : Odun gibi şeyleri keserek küçük parçalara ayırmak

Gıfrıntı, Kıfrıntı * : Gıflama sonucu oluşan artıklar. Küçük ekmek parçalarına da gıfrıntı denir.

Gıgga : Yumurta.

Gılıç : Kılıç.

Gıllangıç, Gallangaç : Kırlangıç.

Gıllili çalmak * : Kadınların düğün gibi sevinçli olaylar karşısında dilleri ile çaldıkları bir şey.

Gına düşmek * : Çok acıkmak. Ne o! Gınına mı düştün?: Ne o! Çok mu acıktın?

Gındırmak, Kındırmak : Hafifçe aralamak.

Gıntime * : Cimrilik ile çekinerek, isteksizce verilen.

Gıntimeynen veriyor: İsteksizce veriyor.

Gıral ağacı : Akasya ağacı.

Gıran tuvalet giyinmek : Çok şık giyinmek

Gıran dıkılasıca, Kıran dıkılasıca : Afete maruz kalasıca, İçine afet

     giresice.

Gırçıllanma, Gıırcıkma, Gığırcıkma * : Şekerlenme

Gırçıllı, Kırçıllı : ?

Gırf olmak, Kırf olmak * : Telef olmak. Gırf; Ankara yöresinde anızın arasında arta kalan başak demektir. Bu başak artık ziyan olmuştur.

Gırfacan etmek * : Afet yemiş gibi kesmek, yok etmek. .

      - Gırfacan ederim sizi ha!

Gırtişik * : Kırışarak çirkinleşmiş.

Gısga, Kıska : Arpacık soğanı.

Gısıkdırmak, Kısıktırmak : Dar bir yerde sıkıştırmak, kıstırmak.

Gıt gıtir geçinmek : Kıt kanaat geçinmek.

Gıttik, Gıddık * : Küçük, kısa.

     - Gıddık gadar boyûnen baŋa keskeniyör.

Gıygıdı : Keman.

Gıytırık : Kıytırık, değersiz, bayağı, basit.

Gıyyipgırmızı * : Kıpkırmızı. Çalalara bakın gıyyipgırmızı oluk.

Gızınmak : Isınan kişi.

Gızmak : Isınmak.

Gidişmek : Kaşınmak.

Girannama * : Bulutlanma, parçalı bulut hali. Veya sislenmeye başlama? Hava girannamaya başladı.

Girgeç : Girişken.

Gişi : Erkek kişi, koca.

Gişiye gaçma * : Kızın bir erkeğin yanına (kocaya) kaçması.

Gocaana  , Gocababa : Nene,dede.

Goğum * : Kavim, yer tutmuş yurt topluluğu. Bir goğum huriye bir goğumda şuriye yerleşti.

Gonfiliz * : Önceden konuşulmuş, planlanmış olay. Kurgu.

Gonşu : Komşu.

Gopmak : Acele etmek, acil bir durum karşısında koşarak gelmek, yetişmek.

Gopun gonşular! Anşa bacı ağaçtan düştü: Yetişin komşular! Ayşe bacı ağaçtan düştü.

Gosuk *: Mağara gibi loş tenha yer.

Gôu, Göu, Göv : Yeşil, gök renginde olan.

Göbelek : 1:Mantar. 2: Gece kelebeği.

Göğünmek : Yanmaya yüz tutmak.

Göösünsarı Kuşu, Göğsünsarı Kuşu : Karabaşlı İskete. (Latince: Cardueluis spinus)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Götü gızıl : Tembel, işten kaytaran.

Gözleri perpil gimi, Gözleri perpil gibi * : İki gözü iki çeşme.

Gözü govalık, Gözü Kovalık * : Gözü içe çökük.

Gubarmak : Guddizlenmek, böbürlenmek, şişinmek.

Guddizlenmek * : ?

Gugguluk * : Narın kabuğu ve iç zarı alınmış her bir dilimi.

Gulasma : Kulak asma, orta hallice.

Gulluk * : Küçük çukur (Kül dökülen yer olabilir mi?)

Gulunç, Kulunç : İki kürek arasındaki sırt.

Gurbaa: Kurbağa.

Gurdalamak : Kurcalamak.

Gurma : Hurma.

Gursaksız : Her yiyeceği yemek isteyen. Açgözlü.

Guş uçurtması * : Defter yaprağı boyutundaki kağıdın bükülmesiyle yapılan basit uçurtma.

Guzlacı : Hamile hayvan.

Guzlamak : Hayvanların doğum yapması.

Guzzulgurt , Kuzulkurt, Gızzılgurt: Çok sinirlenip de söyleyecek birşey bulamayınca söylenen ve çok sinirlenildiğini gösteren son tahammül nidası. Sürekli öksüren birini (özellikle yaşlı birisini) azarlama, aşağılama, geber manasında kullanılan söz. Bu lafa maruz kalan kişide “Gurdun bokunu yut” der.

Gücele : Nihayet. En sonunda. Zorunan. Çocuğa bir şeyi anlatırsın anlatırsın anlamaz, en sonunda taaŋ eder, bizde “gücele” deriz. (ŋ:ng)

Gücele gelmek : Nihayet gelmek. En sonunda gelmek.

Gün murazlaması * : Günün ağarması.

Günallama * : Portakalın dış kabuğunun çatlaması. Ancak bu çatlama dış kabuğun altında gerçekleşir. Dış kabuğun üzerindeki şeffaf sırdan içerdeki çatlaklık görünür.

Gürbah * : Yerini, toprağını, havasını seven ve gür bir şekilde büyüyen bitkiler için kullanılır.

Ha’ / Ha’cık / Ha’cıka : İşte orada.

Habban : Kapan, tuzak. (Habban hapis kelimesinden gelebilir)

Habbana hab olmak * : Dar bir yerde bir süre kalma zorunda kalmak. (Sanki hapse hapis olmak gibi)

Haç : Çehre.

Haçaari, Haçeğri * : Yüz şekli itici olmak. İnat olmak.

Haddi * : Anneanne.

Hadi : Haydi.

Haflanmak : Kendi kendine kurgu kurup korkmak, şüphelenmek, kuruntulanmak. Arapçada "Havf" korku, korkmak anlamındanır.

Hakirti : Gülüşmeler.

Hakiyet :  Birinin nazarında değerli,önemli olma hali.

Sen benim yanımda hakiyetlisin taman.

Halbur : İri delikli veya seyrek telli elek.

Halbüsem : Hal bu ki.

Haldır hop : Birdenbire aniden düşünmeden bir eyleme girişmek. Biraaz biddi daha otur kele, haldır hop kalktın.

Hamamlık : Banyo

Hambelis : Murtun beyaz ve iri meyvelisi. (Yaban mersininin beyaz ve iri meyvelisi)

Hamis : Perşembe. (Öte yüzde)

Hamislik : İmama götürülen para, yiyecek.

Hampık * : Bilye oyununda yanılma.

Hamşil * : Tuzsuz pişen yemek. O yemek hamşil olur, biddi duz at!

Hanek : Söz, konuşma.

Hanek çalmak * : Dedikodu yapmak.

Hangirdeşmek * : Grup halinde gülmek eğlenmek, hoş sohbet yapmak.

Hannıp, Harnup : Keçiboynuzu ağacı.

Hap hapa gelmek * : Karşı karşıya gelmek.

Hapap : Takunya.

Haptırmak * : Bir şeyin üzerini bir aletle kapatmak.

Narların üzerini hu siniinen haptırıver.

Har ağacı : Defne ağacı.

Harlı sabun : Har (defne) ağacı tohumunun yağından yapılan sabun.

Haral : Çok büyük çuval. Genelde saman koymada kullanılır. Big-bag

Hartlap : Sandalağacı, Akdeniz bölgesinde yetişen, 4-5 metre uzunluğunda olabilen, gövde kabuğu kızıl/kırmızı'ya kaçan, parlak ve pürüzsüz bir ağaçtır. Latince adı arbutus andrachne'dir.

Analarımız yuka ekmek yapımında is yapmadığı için yarılmış hartlap odununu tercih ederler.

Haşe burdan * : Buradan, benden uzak olsun. Haşe burdan kör şeytanın kör gözüne.

Haşil olmak * : Yırtılmak, parçalanmak. Çoçoom moturdan düşüşün heryeri haşil oldu.

Hategenno * : Aslında.

Hatıl: İnşaatta düşey doğrultuda olabilecek çatlamaları önlemek amacıyla atılan yatay beton kiriş.

Hatınana, Hatunanne : Anneanne.

Hatir : Hatır.          

Hatir düzmek * : Gönül almak için söylenen sözler.

Havıksımak * : Yalama olmak.

Durmadan hırtan el için “Boyl havıksıdımı durmadan çıkar” derler.

Hayma : Damda veya yazıda gölgelenmek amacıyla yapılan çardak. Hayma; Osmanlıca bir kelime olan Hayme’den gelmektedir. Hayme ise “çadır” manasındadır.

Hayt : Boyu 1-1,5 m olan bir çalı bitkisi.

Hecelik, Heecelik * : Kız verilir verilmez o akşam yenen tatlı. Bu yenen şirincelik tatlısı değildir.

Heele * : Nasıl.

Heelesiŋ, Helesin * : Nasılsın (ŋ:ng)

Heftik * : Dik kafalılık. Bir şeyin başını çeken, şımarık olan.

Helas, Helas ki * : İyi ki, Allah’a şükürler olsun ki.

Helas ben yetişdim de hemen dogdora götürdük.

Helas eylesin * : Uzak eylesin. Allah kuru iftiradan helas eylesin.

Helgin : Küçük kova.

Helik : Küçük taş parçası.

Helke : Kova.

Hellala çalmak * : Aşırı bir şekilde gülüp eğlenmek.

Hellangaç * : Salıncak.

Hellanmak * : Sallanmak. -Ne yapıyon? / - Hellangaçta hellanıyom.

Helli hes * : Acayip ve gülünç bir olay karşısında söylenen söz.

Kahvehanenin karşısında, çocuğun birden pantolunu ile birlikte könceğide düşünce gençler hep birlikte “Hellii hes!” dediler.

Hemii * : Değil mi.

Hepi, Hepico : Hepsi, topu.

Hu zibillerin hepini bahçaya daşı.

Hepicona gıran dıkılsın.

Here heçe : Boş yere.

Herkenek : Asabiyet, öfke..İstedoo olunca herkeneği geçik.

Herkiş : Herkes.

Heye : Evet.

Heyka * : Hikaye.

Hezlemek * : Sessizce bir sütre gerisinden gözetlemek.

Hıcıp kuşu * : Ak kuyruksallayan. (Latince: Motacilla alba). Genelde sığır etrafında gezen kuyruğunu sallayan bir kuş.

Hıhım * : Çocukların öğünme sözü.

Hıhım baak! Babam baŋa acer kilteli ayakkabı aldı.

Hıllım hış * : Darmadağınık. Babaları çocuklara kitaplığı göstererek “Ben ööle hıllım hış heç sevmem haa! dedi.

Hımıl hımıl konuşmak : Usul usul konuşmak.

Hınıt * : Muzur, kindar, inatçı kişi.

Hıntışmak : Karnı içine bükük bir vaziyet almak.

Hırka : Eskimiş ceket.

Hırkız : Hırsız.

Hırp * : Birdenbire, aniden. Rüzgar hırpadan kesildi.

Hırpıdık * : Eskimiş parça parça olmuş kıyafet.

Hırtmak * : Kemiğin mafsaldan çıkması. Elim hırttı.

Hısım : Akraba.

Hısta : Pay, hisse. Oğlum sizin hıstaŋızı ayırdım.

Hış * : Yorgunluk.

Hış gimi, Hış gibi * : Gayet çok, çok tutmuş meyveler için kullanılır.

Bu yıl incirler hış gimi dutuk.

Hışım : Öfke, sinir.

Hışım çıktı : Yorgunluktan öldüm. Aynı zamanda üzeri kir pas, ter içindeki yorgunluk halini anlatır.

Hışım hamırım çıktı * : Yorgunluktan öldüm bittim . Aynı zamanda üzeri kir pas, ter içindeki yorgunluk halini anlatır.

Hışva * : Yığıntı.

Hışvalamak * : Bir şeyin altını üstüne getirerek karmakarışık yapmak.

Hışvalı * : Yemeğin içindeki taneli kısım.  Ana, eşgili çorbayı hışvalıca goy emi!

Hıta : Acur.

Him * : İçine girilmesi mümkün olmayan çalılık.

Him ötlüğü : Çalıkuşu. (Latince: Regulus regulus) Himde (çalıda) yaşayan bir kuş.

Hindi : Şimdi.

Hodiye * : Bahçe korkuluğu.

Hopa binmek * : Sırta binmek. Çocukların kendilerini büyüklere taşıtma yöntemlerinden biridir. Çocuk kollarını büyük kişisinin boynuna dolar, bacaklarını da belinden karna doğru sarar. Büyük, çocuğun bacaklarından geriye doğru kavrar, hafif öne eğik vaziyette yola koyulur.

Hoplamak : Zıplamak, sıçramak, atlamak.

Hora : Ora.

Horada : Orada.

Horanta : Aile halkı. Biz, beş baş horantayız.

Hortaal, Hobbak : Portakal.

Horuz : Horoz.

Höddem * : Durup dururken icat çıkarma. Çok höddemlisin ha!  Höddem çıkarma.

Hönk olmak : ?

Hörrit : Bir çeşit dalga geçme nidası.

Höt, Höyt, Hööyt : Korkutmak veya dikkati kendi üzerine çekmek için söylenen bir söz.

Hötüm oldum : Hareketi engelleyecek kadar yaranın derinleşmesi, kötürüm olma.

Höykürmek : Bağırmak. Görseŋ acişirdiŋ kele, nasılda höyküre höyküre aaladı tamaŋ.

Hu : Şu.

Huğuğun kâhi * : Çatı saçağının kenarı. Gızım, hu tıbbıçları huğuğun kâhine goda biddi tepsersin. (Kızım, şu sürkleri çatı saçağının kenarına koyda biraz suyunu çeksin.)

Hunu : Şunu. Hunun hurasında ne kaldı ki.

Hura : Şura. – Nereŋ  ariyö? / – Huram ariyö. (ŋ:ng)

Hurda : Şurada.

Hüddüdü * : Gelincik bitkisi.

Hümpermek * : Üstüne çıkmak, çullanmak.

Hüs hele : Bir sus.

Hüsmek : Küsmek.

Hüsüŋ, Hüsün : Susun. Hüsüŋ  hele bir ses duydum. (ŋ:ng)

I

Igrah gelmek, İgrah gelmek : Bıkmak, iğrenmeyi de içeren bir kelimedir. Osandım, igrah geldim bu herifin elinden.

Iğdiş Etmek : Hayvanlarda erkeklik bezlerini çıkarmak veya körletmek, burmak, enemek, hadımlaştırmak.

Iğranma : Sallanma. Oturduğu yerde gövdesini sağa sola yavaşça sallama.

Ihı : İşte.

Imıl ımıl * : Yavaş yavaş, içten içe kaynama şekli.

Irbık : İbrik.

Irgıco ırılasıca : Irkı, soyu kırılasıca.

Irzı gırık, Irzı kırık : Namusuna karşı yapılanlara aldırmayan namussuz kimse.

Irzıco bata : Irz ile ilgili kötü söz.

Istıfıl olmak : Dağılmak, gözden kaybolmak (İnsanlar için kullanılır : -Istıfıl olun gidin)

Işgın, Işkın : Taze sürgün.

İbdima : Evvela. İlkin. Önce.

İbig, İbik : Uç. – Bir iboondan ben duddum bir iboondan da o.

İbili : Tepeli toygar. (Latince: Galeridacristata) Yazıda yaşar. Cıvcıktan büyük, kepezli bir kuş.

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız

İdare lambası : İptidai bir aydınlatma aracı.

İkide boyl * : İkide bir. İkide boyl gelip durma ha!

İkoon : İki gün. Boonküünen ikoon olucu.

İkoyl * : İkinci kez. İkoyl oldu gene gelmedi.

İlaan : Leğen

İlenger : Lenger, pilav konan yayvan bakır kap.

İlerlekte : İleride.

İmi timi kalmamak : Kayıplara karışmak.

İnnelemek * : Fasulyenin çiçekten meyveye geçme evresi. Ürün 3-5 mm uzunluğunda ve görünümü iğne şeklindedir.

İnnelik : Yusufcuk böceği, Pervane. (Su kenarlarında yaşayan bir böcek). İnleliğin yavrusu kurtçuk şeklinde olup durgun suyun içinde yaşar. Tek besin kaynağı ise sivrisineğin larvalarıdır. İnnelik çoksa sivrisinek az demektir.

İntil olmak : Sinirlenmek.........?

İpi boşanmak * : Hayvanın bağlı bulunan ipinin kendiliğinden

    çözülmesi.

İrançeya kalmak * : İğrenç bir duruma maruz kalmak, iğrenmek.

İredo : Radyo.

İrişgin : Et sucuğu.

İsnaan * : Pazartesi. Biz küçükken bizleri korkutmak için “Bugün İsnaan günü sırtlanlar dolaşıyor ha!” derlerdi.

İsnaantesi * : Salı

İt balığı : Payas Çayında bulunan bir balık çeşidi. Çaydaki diğer balıklar; Çay balığı, Kaya balığı ve Yılan balığıdır.

İta : Üzerinde yuka ekmek yapılan, un elenen pamuk dokumadan büyük sofra.

İt dirseği, İddirsaa: Gözde çıkan bir tür yara. Arpacık.

İvez : At sineği....?

İyaa : Eğe.

J

Jülüt bıcağı : Jilet bıçağı.

K

Kaba cırrık * : Ardıç kuşu.

Kabak çitimesi * : Küçük küçük doğranmış kabak kavurması.

Kafa ferikmesi : Kafa, akıl yorgunluğu. Hüsün hele satı kafam ferikik.

Kahge : Nohut unundan yapılan halka şeklinde galeta.

Kahgeli bez, Bitli bez : En adi pamuktan dokunan bez.

Kapçık : Sünnet derisi.

Kapçık : Buğday, arpa, fasulye gibi tohumların işe yaramaz kabukları.

Kaplık : Kap kacak rafı.

Karabaş ötlüğü : Karabaşlı Ötleğen. (Latince: Sylvia atricapilla)

Karaçalı : Dikenli bir maki çalısı. (Lat: Paliurus spina-christi)

Kârtlek, Kartlek * : Nohut büyüklüğünde kesilmiş hamur kızartması.

Kayılamak : Ocağa odun sürmek.

Kayış kıran otu : Şifalı bir bitki. Kökleri çok sağlam ve güçlü olduğundan kara sabanın kayışını kırarmış. Çalı şeklinde olup çiçekleri pembe açar. (Lat: Onosis spinosa)

Kef : Ağzın kenarındaki beyazlık. Ağzı kefli.

Kef : Etin pişerken üzerinde biriken köpüğü.

Kehilemek : Nefes nefese kalmak.

Kekeç : Kekeme.

Kekil : Alından aşağı sarkan saç.

Kekmek, Kekmak * : Gaga.

Kekmeklemek : Gagalamak.

Kele : Kadınların hitap sıfatı.

     Kele bacım şu ekmaa/ekmeği yapıverek.

Kelerme : Rengini atma.

Kelli, Keri : Sonra.

- Hasan geldikten keri gideyim dedim.

- Bundan kelli ben gelmem.

Kemçik ağızlı : Yamuk, çarpık ağızlı.

Kemçirmek : Ağzı yamultarak sırıtmak.

Kemon, Kemın : Kimyon. O yemeğin sosu için kemon, lemun(limon) ve datlaabık (tarçın) gerek.

Kemra, Kemraa : Kemre. Yaranın iyileşmeye başlaması ile üzerinde oluşan kabuk.

Kemsirik * : Burun pisliği.

Kennik * : Garez, inat.

Ne öğlenlik, ne akşamlık buda kaynanaya kennik. Yani iki öğün arasında yemek icat edilerek kaynanaya garez yapılıyor.

Kennip, Kernip : Su kabağı. Su kabağı kulplu tas gibidir, tas kısmının üstü kesilir ve maşrapa olarak kullanılır.

Kepçelemek * : El ayası karşıya bakacak şekilde bir şeyi yakalamak için yapılan hareket.

Kepçirmek * : Kepçelemenin eylemi.

Kepezli kel ahmet kuşu * : İbibik. (Latince : Upupa epops). Tepesinde kepezi olan bir kuş.

Kepmek : Yüzüstü yıkılmak.

    -Suyun içine biir kepti amma!. Cıbbıloo çıkdı.

Keptirmek * : Yüzüstü yıkmak.

-Etlerin üstüne ilaanı keptiriverde püsükler yemesin.

Kerrat cetveli : Çarpım tablosu.

Kerrik * : Elma, erik, armut gibi meyvelerin olmamışı, yani meyveler daha kekre.

Kertenkelle : Dikenli keler. Payas’ta; Kertenkelle, Kertiş, Kertişkelle bunların hepsi aynı olup karşılığı “Dikenli keler”dir. Birde Elöpen var ki onun karşılığı ise “Kertenkele”dir.

Kertiş, Kertişkelle * : Dikenli keler.

Kesan, Keseğan * : Danaburnu böceği.

Kesimli düğün : İçkili ve davullu düğün.

Keskenmek : Bir hareketi yapacakmış gibi yapıp yapmamak.

Tavuk düneklaa dünemek için keskendi keskendi bir türlü atlayamadı.

Keşikleşme * : Yardımlaşma. Eskiden inekler verimsizdi, bu yüzden birkaç evin sütü bir evde toplanırdı. Ev sahibi de ihtiyacına göre yoğurt, ayran, peynir veya çökelek yapardı.

Keyiş * : Önemsiz bir olay karşısında söylenen bir söz.

     Orda bir keyiş ölmüş

Kezzek : Kesek (Bel, çapa veya sabanın topraktan kaldırdığı iri parça)

Kınık , Gınık : Hafif aralık olan kapı. Arapçada kınık, "kıyalı" olarak geçer. O gapı az bi gınık galsıŋ: O kapı biraz aralık kalsın.

Kilteli ayakkabı * : Nylondan yapılma, üzerinde kilte (toka) olan bir ayakkabı.

Kir kir dönmek * : Bir şeyin etrafında dönüp durmak.

Kirevet : İnce uzun sedir.

Kirildek : Rüzgar, su gibi şeylerle dönen nesne.

Kirrik * : Kuş yavrusu. Elgoca kirroo, Arapteli kirroo.

Kirvelemek * : Bir yamacı zik zak yaparak kat etmek.

– Nasıl çıktın?

– Kirveleye kirveleye çıktım.

Klav, Glav * : Çeki düzen.

     Gapıya birez glav geldi: Avluya biraz çeki düzen geldi.

Koca zöbene * : Büyük insanların yaşından küçük davranışlarda, oyunlarda bulunması.

Koçerro * : Kabadayı, Külhanbey.

Koyurmak, Goyurmak : Bırakmak, salmak.

     Anaa! Ağıldaki koyunları goyurüym mü?

Kömbe : Üstü ve altı kat kat kalınca yufka, içi soğanlı kıyma veya soğanlı ıspanaktan yapılan ve fırında pişirilen tepsi yemeği.

Kömeç : Ebe gümeci.

Könçek : Don. (Könçek genellikle çocuklara giydirilirdi ve “V” şeklinde idi, don ise şort şeklinde idi.)

Könkü * : Sırtı hafifçe kambur olan.

Körez : Sigara izmariti. Kül içindeki köz.

Körnam * : Kadir kıymet bilmez, nankör. Öte yüzlüler Kaknem der.

Kös kös durmak : Başı öne eğik, kaşları çatılı, suskun suskun durmak.

Köstü : Köstebek.

Köşger böceği * : Durgun ve temiz su yüzeyinde çok hızlı dairesel hareket eden gümüşsü ve parlak renkli bir böcek. Litaratürdeki ismi Whirligig Beetle Gyrinidae'dir. (Bu böcek temiz suları sevdiği için eskiden Payas’taki arklarda da görülürdü. Tabi o zamanlar bu arkların suyu temiz olduğu için içilirdi.)

Kötek : Tokat.

Köten : Traktör pulluğu.

Köynek : Kadınların giydiği uzun iç çamaşırı.

Kuskus çiçeği * : Sıklamen çiçeği.

Kurşun eriği : Meyveleri bilye şeklinde siyah renkli bir erik.

Kuyruk kaldıran kuşu * : Kır İncirkuşu. (Latince: Anthus campestris)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Kuzu kulağı otu : ?

Kuzu otu : Güzel kokulu bir ot.

Külek pekmezi : Silindirik tahta bir kaba konan katı pekmez. Eskiden Payas’ta külek pekmezini tereyağı ile birlikte ısıtıp somun ekmeği bandırılarak yerdik.

Küllü kömbe : Soğanlı ve karabiberli sac böreğinin kızmış toprakta pişirilmiş hali.

Küllük : Saksı.

Küllük Çiçeği * : (İsmi bilinmiyor)

Künde : Günde, hergün.

     Hu inneden künde vurdurucuŋ tamam mı?

Küncü : Susam.

Künk : Toprak su borusu.

Kürtül : Kısa şişman adam. Kısa ve kalın küt olan şeyler içinde kullanılır.

L

Labbık gibi * : Kilosu çok olup yürürken etleri sallanan.

Langır-lingir etmek : Gereksiz konuşmak, kafa şişirmek.

Leçe taşı : İnşaatlarda kullanılan volkanik bazalt taşı.

Lemerme : Nem alma, nemli havalarda tuzun, yatak-yorganın vb. şeylerin nem alması ve ıslanmış gibi olmasına lemerme denir.

Lepir lepir : Bir yerden çürüyerek dökülme.

İlahi çocom ciğerlerin lepir lepir döküle.

Lığlama * : Yavaşça yuvarlanma.

Lılamak * : Yavaşça yuvarlanmak.

Libiye * : Fasulye.

Lif, Lif kabağı (Luffa cglindrica) : Sarmaşık şeklinde bir bitki olup, meyvesi kurutulup kabuğu soyulunca iç kısmı banyoda sünger yerine kullanılmaktadır.

Likifos * : Bir ayağı seken kimse için kullanılır.

Lilik * : Vole.

Livan : Balkon.

Lobat : Sıra. Lobatlaşa bekleriz : Sırasıyla bekleriz.

Lo gibi : İriliği anlatır bir ifade. (Eski toprak evlerin üstünü düzlemeye yarayan taşa lo taşı denirmiş, iri bir taş).

Lop : Belbenin pestil şeklinde değil de bütün şeklinde olanı. Aydın yöresinde iri ve yumuşak incir türüne “Lop İncir” denir.

Lop : Bütün (Lop et: Bütün et)

Lopak, Lapak, Lakma * : Bütün.

–  Eline sağlık bacı.

– Afiyet olsun, lopak lopak et olsun bacım.

Lök : Argoda hantal, beceriksiz. Ne oturuyon lök gimi.

Löküs lambası : Lüks lambası.

Maarse : Meğerse.

Macir : Muhacir.

Mahana : Bahane. Her şeye bir mahana bulmasan olmaz sanki.

Mali hülle : Parasal düş hülya kuran.

Mandalin : Mandalina.

Mang olmak * : Şok olmak. Eee! Çocuk mang oldu.

Mas : Ağır, yavaş adam.

Mas mas bakma * : Bön bön bakma.

Masıs : Mahsus, yalancıktan. Masıs yapiyom bakim napıcı?

Masıscıktan : Yalancıktan.

Maşdala * : Sebze fidanı.

Maşrapa : Saplı tas.

Mavra : Plavra, yalan.

Mavra sıkmak : Palavra atmak.

Maya gibi, Mayaamo : Genç ve şişman kadın.

Melam : Merhem.

Memek : Göğüs.

Hambelis küpelis hikayesinden;

Bir memamda ot getirdim,

Bir memamda süt getirdim,

Açın yavrılarım ben geldim.  

Memeklik * : Sütyen.

Mendebur : Gıcık, suratsız ve ota-boka huysuzlanan kişiler için kullanılabilecek sıfat.

Mercan çiçeği : Gövdesi ve yaprakları yeşil renkli süpürge çalısı şeklinde, çiçekleri kırmızı ve boru şeklinde nektarlı bir saksı çiçeği.

Merdifan : Merdiven.

Merteg, Mertek : Uzun ve düzgün dal, uzun kalas.

Meses : Çift sürerken öküzün ilerlemesi için kullanılan ucu demirli uzun değnek.

Meyirsek : Çoçuğuna aşırı düşkün hal.

Meymenetsiz : Uğursuz, suratsız, kılıksız, huysuz.

Mezellig : Mezarlık.

Mezer : Mezar.

Mıç * : İyice olgunlaşmış meyve.

Off! İncire bak mıç gimi oluk.

Mığrıbı : Cinle uğraşan. İstenilen şeyi mahsus yapmayan.

    Seni mığrıbı seni.

Mıhlı : Kavun, karpuz, domates gibi bitkilerin iç kabuklarında görülen sert ve koyu renkli bir mantar hastalığı.

Mıkrıs : Cimri.

Mıllıklanmak * : İşkillenmek, şüphelenmek.

Mırrık : Genç, çaylak erkek. (Bu Payas’ta kullanılıyor mu?)

Mızganlanmak * : Uyuklamaya başlangıç.

     Az bir şey mızganlanmışım.

Micaz : İştah. (Bu kelimeyi araştırmak lazım)

-   Hec micazım kalmadı.

Minnig * : Kedi yavrusu.

Minnig, Minnik : Minik.

Mintan : Gömlek.

Mitil : Kılıfsız yatak yorgan.

Moddag, Moddak * : Portakalın olmamış meyvesi. Meyvenin çapı 2 cm’den büyükse moddak, küçükse tombak denir.

Morcukmak * : Renkli çamaşırın renginin açılarak ala bula olması.

Motti * : Üst üste olan yuvarlak taşların yine taşlarla devirmek suretiyle oynanan çocuk oyunu.

Motur : Traktör.

Mozzak * : İncirin olmamış meyvesi.

Muhanet : İyilik, yardım sevmeyen. Niye muhanet ediyon kine?

Mukayet : Korumak, gözetmek, sahip çıkmak.

Murt : Yaban mersini.

Musandara * : Bahçeye traktör gibi geniş araçların girmesine izin veren iki tarafı yarım merdiven şeklinde, merdivenler arasında 3-5 tane sürağaç (mertek) bulunan bahçe kapısı.

Muşamba : Sera nylonu.

Müddehemleşmek * : Salaklaşmak, ebbetleşmek, kafası durmak.

Müs, Müş * : Kaysı, erik gibi meyvelerin gövdelerinden akan tatlı jöle. Ayrıca incir meyvesinin göbeğinde de bulunur.

N

Naakıt : Ne vakit.

Naamı * : .....benzer bir şey.

Galem gimi naamı: Kaleme benzer bir şey.

Naataça * : Ne vakte kadar.

Naatlı * : Ne kadar.

Naatucuŋ, Natucun * : Ne yapacaksın. (ŋ:ng)

Nalça : Ayakkabı topuğuna çakılan demir.

Nalça çeken otu * : Bir tür ot?

Nalın : İşlemeli takunya. (Kadınlar kullanır)

Napöyn : Ne yapıyorsun.

Nassıŋ, Nassın : Nasılsın (ŋ:ng)

Natır * : Kalın kazık.

Natiyön : Ne yapıyorsun.

Navruz : Nergisgillerden hoş kokulu sonbaharda açan soğanlı bir bitki.

Naylon : Traktör römorku.

Ne anne * : Ne tarafta, ne yanda.

– Ne anne gitti?

– Ne tarafa/yana gitti?

Ne has : Hayret anlamında kullanılan söz. Hiçbir bahanesi yokken uzun süre gelmeyen birine “Ne has gelmiş” derler.

Ne şaal : Ne şekil, ne biçim. Ne şaalmış o?: Ne biçimmiş o?

Neci : Ne gibi. Neciimiş o!: Ne gibiymiş o!

Nedii * : Ne diye.

Nediin * : Ne için.

Neediciŋ, Nedicin : Ne edeceksin. (ŋ:ng)

Nekes : Eli sıkı, pinti.

Nem neşaal * : Ne şekil, acayip.

Sasoomu namı nem neşaal bu?: Sası gibi ne biçim bir şey bu?

Nencaaz * : Ne kadar az.

Nennaaccık * : Ne kadarcık.

Nereŋ ariyö : Neren ağrıyor. (ŋ:ng)

Neşgil * : Ne şekil.

Netamet :

Neterek * : Her şeyden nem kapan.

Nevlü dönük * : Suratın bembeyaz olması.

Nici * : Nereye. Nici oluk ya!: Nereye kaybolmuş ya!

Nince * : Birden. Nince vurunca çocuk uğundu.

Niş : Nişasta.

Nur doğdu * : Gökkuşağı doğdu.

O

Oakıt * : O vakit

Oataca * : O vakte kadar.

Oataca naatucuŋ orda?: O vakte kadar ne yapacaksın orda?

Oatlı * : O kadar.

Oba : Yabancı.

Ocaglıg, Ocaklık : Mutfak.

Oflaz : Bir tür fasulye. (Öte yüzde)

Oglaa, Oklaa : Oklava.

Okuntu : Düğün davetiyesi yerine geçen hediye.

Okuntuluk : Okuntu eşyası.

Oldacı * : Beslemeye elverişli mal.

Oma : Kalça kemiği.

Omusilli : Güzel, temiz, değerli, ahlakı güzel.

Omusilli çocoo aradan sele verikler: Ahlakı güzel çocuğun ahlakını bozup, çocuğu ziyan etmişler.

Omusilli yudoom asbapları ariye verikler: Tertemiz yıkadığım çamaşırları ziyan etmişler/kirletmişler.

Ondan kelli : Ondan sonra.

Ooke : Öfke. Bir ookenen geldi.

Oolen : Öğlen.

Oollamak * : Çalmak, hırsızlamak. Oollamak belki de Oğullamak/Oğul vermek kelimesinden gelmiştir. Oğul vermek arılarda görülüp, kovandan ayrılıp çoğalma anlamına gelir. Zaten Oollamak kelimesini genellikle çocuklar kullanır. Çocuklar; Haydi portakal/erik/incir oollamaya gidelim derler. Payas’ta eskiden incir kimin bahçesinden olursa olsun yemek serbesti ve helal sayılırdı. Belki 300-500 yıl önce nüfus çok az iken kim bilir bütün meyveler helal sayılıyordu. Zira Payas meyve bakımından çok zengin bir yer, öyle ki meyveler hış gimi tutar da sergen olur. Bu yüzden başkasının bahçesinden yenen meyveler için Oollamak/Oğullamak kelimesi kullanılmış olabilir. Tabi ki bence.  

Oosürük, Üyosürük : Öksürük.

Oosüz, Üyosüz : Öksüz.

Oŋarmak, Onarmak * : Tecavüz etmek. (ŋ:ng)

Ortanca : Taşkırangillerden, kırmızı, pembe veya mor renkli çiçeklerini yaz başında açan, gölgelik yerlerde yetiştirilen bir süs bitkisi (Hydrangea hortensia). Ortanca aynı zamanda latince bir kelimedir.

Osaŋmak, Osanmak : Usanmak, zorsunmak. Osaŋdım bu herifin elinden. (ŋ:ng)

Öfelemek : Bir şeyi parmaklar ile hafifçe yoğurarak karıştırmak.

Örnek : Soğan öfelemesi, Yumurta öfelemesi.

Ökenme : Öykünme. Birinin yaptığı gibi yapmak, birine veya bir şeye benzemeye çalışmak, taklit etmek.

Öklemek : Bağlamak, sabitlemek.

Hu inaa hortaala ökleyiver: Şu ineği portakala bağlayıver.

Ölçermek : Sönmekte olan ateşi canlandırmak. Gızım, ocağı ölçerle altını kayıver.

Öliyeşin * : Öyleyse.

İki çocuk ütmecine oyun oynarlar biri yener, yenilen çocuk;

– Öliyeşin bende seninkini saymiyöm, der.

Ölümsek : Ölmek üzere olan fareye vs. denir.

Ömmen : Obur, açgözlü.

Öndüç : Ödünç.

Önnüg, Önnük : Önlük.

Öyf, Ööyf : 1. Hayret belirtme, 2. Beğenmeme.

Örme : Kıldan yapma kalın ip.

Ötaakı, Ötakı : Ötekisi

Ötaan, Ötan : Öteki gün.

Ötaande, Öteande * : Öteki tarafında.

Ötaaucunda * : Öteki ucunda.

Ötellegde, Ötellekte * : Ötede. Iz ötellegde pinnoon ayucunda: Az ötede kümesin yanında.

Ötlük kuşu * : 4 türlü ötlük kuşu vardır. Bunlar; Bitbiti ötlüğü, Him Ötlüğü, Karabaş ötlüğü ve Sarıbaş ötlüğü’dür. Ötlükler “cuk cuk” diye öter.

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Ötürük : İshal

Özemek : Lafı tekrarlayıp durmak. Lafı özeyip durma ha!

P

Paklaamo şişmek * : Deri üzerinde alerji veya böcek sokması sonucu oluşan irice şişkinlik. Paklaamo şişti sivrisineklerin sogdoo yerler.

Palaz : Bir tür sergi.

Palaz pandıraz : Karga tulumba.

Palut : Meşe palamutu.

Pambıg, Pambık : Pamuk.

Pança : Elin ayasını aşağı çevirerek parmakları bir şeyin içine geçirerek kavrama. (Penç Farsçada beş anlamındadır. Yani beş parmakla kavralama.)

Pançalamak: Pança eylemini yapmak.

Pantıl, Pontül : Pantolon.

Papır, Vapır : Vapur.

Par tutuş olmak * : Bir olay karşısında çaresiz kalıp çırpınmak.

Paralanmak * : Hırpalanmak

Paşa çayırı * : Yaprakları 1-2 cm çapında yayvan çayır. Yarı göıge ve darbızlı toprağı sever.

Patlangaç : Hava patlatmalı bir çocuk silahı. Pellembüs bitkisinin ortasındaki süngerimsi kısım çıkarılarak içi delikli bir boru elde edilir. Buna Patlangaç denir. Dağdağan tombakları patlangacın içine aralarında hava boşluğu olacak şekilde konur. Dağdağan tombakları, bir çubukla aniden itilerek patlangacın içindeki hava patlar ve tombağı süratle ileri fırlatır.

Pel pel bakmak : Boş gözlerle bakmak, melül melül bakmak.

Pel, Pöl * : Böl. Hunu pelde çocuklara birertii veriver.

Peleşmek, Pölüşmek * : Paylaşmak.

Pelik,  Pölük * : Bölünmüş parça. Hu ekmeğin ucundan bir pelik pelde ver hele.

Pellempüs : Boyu 3-4 m olan, beyaz çiçek açan bir bitki.

Pendir : Peynir.

Perpil : Bir tür yabani üzüm.

Persim çıktı * : Çok yoruldum anlamında.

Pesdilim çıktı * : Çok yoruldum anlamında.

Peşgir : Havlu.

Peykmek * : Terk etmek. Tavuklar yuvasından peykti.

Pıddırmak, Pıttırmak : Bırakmak. Bağlı olan, tutulan bir şeyi isteğe bağlı olarak bırakmak.

     O çocoo bir pıddır  hec işte: O çocuğu elinden bir bırak olacaklardan (tehdit

     anlamında) sen sorumlusun.

Pılı pırtı : Tekmeyi yiyenin enden giderken topladığı ıvır zıvır eşyalar, genellikle eski giysi, yatak, yorgan.

Pıllım pıs * : Saklambaç oyunu.

Pırtmak : Kurtulmak, Çözülmek, Boşanmak. Bağlı olan bir şeyin kendiliğinden çözülmesi.

Pırtmak ve Pıddırmak sözleri için şu örneği verebiliriz.

–  Nedii inaa pıddırdıŋız?

–  Biz pıddırmadık, kendi pırtık.

Pıslangaç oyunu * : Saklambaç oyunu.

Pısmak : Vucudun, görünmeyecek bir şekilde hedef küçültmesi ve aynı zamanda saklandığı canlıyı gözetlemesi eylemi.

Pıtırgın * : Dönüp dolaşarak telaş içinde çırpınma hali.

Pinçik pinçik yapmak : Bir şeyden küçük parçalar kopararak etrafa savurmak.

Pinçiklemek : Bir şeyden küçük parçalar kopararak etrafa savurmak.

Pineklemek : Uyuklamak, hiçbir iş yapmadan oturmak.

Pinnig : Tavuk kümesi.

Pinnig gimi, Pinnik gibi : Çok dar mekanlar için kullanılır.

Pinpirik : Gereksiz yere titizlik gösteren, kuşkucu.

Pir yavşan otu * : Şifalı bir ot. Kaynatılıp soğutulan suyu karın ağrısına iyi gelir.

Piriket : Briket.

Piykitmek * : Korkutmak.

Pompa * : Benzin istasyonu.

Ponsukmak, Bosukmak * : Havasız kalmak. Buhar, duman, toz gibi şeylerden tıkanmak.

Portaal, Hortaal : Portakal.

Pörçük : Kuyruk sokumu.

Puhar : Buhar.

Puhara * : Şömine.

Puhur : Buhur, bir tür tütsü.

Puskurma * : Bir yüzeyden aniden çıkan. (Akşam birkaç çiçek çıkartan çocuk sabahleyin her yeri çiçekle kaplanınca : Çocuğun çiçaa puskurmuş, derler. Püskürmede cisim yüzeyden ayrılır, Puskurma ise cisim yüzeyde kalır.

Puşt : Farsça’da arka, kıç (puushtii) anlamına geliyor.

Pürçük : Bitkilerin püskülü.

Pürpürüm : Şal gibi giysilerin kenarındaki saçaklar. Kaşları aynı pürpürüm gibi.

Pürtlemek * : Tomurcuk vermek anlamında aniden yüzeye çıkmayı ifade eder. Cürata dokunmamnan içi pürtledi.

Püsen püsen yağmak : Çisil çisil yağmak.

Püsük : Kedi.

Püsük kuyruğu otu * : Yüksek bir çayır.

Sabana, Sabaana : Sabahleyin.

Sabı : Sabi.

Saçı saŋlı, Saçı sanlı * : Saçında bir tutam beyazlık olan. (ŋ:ng)

Sadır otu * : Süpürge yapımında kullanılan bir ot.

Sah : Sahi.

Sahan : Geniş oval kap.

Sahan tası : İçine 3-5 litre sıvı alabilen derince bir kap.

Sahden : Sahiden.

Saher * : Belki, belki öyledir.

Sakalı saŋlı, Sakalı sanlı *  : Sakalında bir tutam beyazlık olan. (ŋ:ng)

Sakırga : Kene.

Sakızlık : Menengiç ağacı.

Salma : Çatılarda kullanılan ağaç

Samra * : Aşırı nemin yoğuşarak yağması.

Sarı bülbül : ?

Sarıbaş ötlüğü : Karabaşlı ötleğenin dişisi. Başı sarı renklidir. (Latince: Sylvia atricapilla)

Sarıomar * : Sarı renkli akrep. (Siyah akrepten daha zehirlidir)

Sarmiçi * : Kısır yemeği.

Sası : Çürük, kokuşmuş gibi kokan.

Satı, Satın : Zaten.

Savan : Pamuk ipliğinden yapılan yer sergisi.

Say * : Taşlı zemin. O toprağın altı say.

Seğirme : İnsan vücudunda bir yerin kontrol dışı hareket etmesi.

Sehen : Metal tabak.

Seklem * : Keçe çuval. Ancak Payas’ta % 75-80’i dolmuş çuval için kullanılır.

Sele : Yayvan sepet.

Semerik * : Hastalıktan eser kalması, maraz.

Sergen * : Yere dökülmüş, yayılmış.

Seyip : Sahipsiz.

Sıfat, Sufat * : Surat, yüz, çehre.

Sığıncıkmak, Sııncıkmak, Sıncıkmak * : Sabırsızlanmak.

Sıkıncık * : Sıkı olan.

Tıknaz ve kısa boylu bir keçi eğer etli ise; Onun eti sıkıncık olur, derler.

Sıkırcım vermek : Tehdit veya tembih tarzında emir vermek. Sıkırcımı verişin sus pus oluverdi.

Sıklat hava : Aşırı nemli hava. Bugün hava sıklat.

Sıklat oldum * : Nemli havalarda vucudun ter içinde kalması.

Sıkmaç : Çiğ köftenin mercimek ve patetes ile yapılanı.

Sırtı çalmak * : Sırtı sabunlamak.

Sıtırlı * : Güzel ahlaklı, iffetli, namuslu. Bütün çocuklarımı sıtırinen everdim.

Sıttım sıyrıldı, Sıtkım sıyrıldı : Bir işten soğumak, gına gelmek, sıkılmak.

Sıvaşlamak * : Birinin sırtını veya başını okşama.

Sıvışmak : Tüymek, aradan usulca kaçmak

Sıya, Siya taşı : Parlak ve beyaz renkli, etrafı dantel ile çevrilip bebeklerin kıyafetine asılan nazarlık.

Siddaşe * : Efelenen, horozlanan kişiye denir.

Siğme * : Teke, boğa, koçun, dişisinin kızışıp kızışmadığını dili ile test etmesi.

Singil atan, Siğil atan * : Kurbağa.

Sini : Yerde yemek yemede veya içinde değişik işler yapılan büyük tepsi.

Şirpeden, Şirpedenek * : Birden bire, hızlı bir şekilde.

Siyek : Çatı saçağı. Yamır yağışın siyekten gederim.

Soğukluk otu : Semizotu.

Sokmuk * :

Soku taşı : Dibek taşı.

Sokum : Yuka ekmek, darı bazzaması veya bazzama içine peynir, zeytin vb. konarak hazırlanan dürüm.

Somak, Sömek : Koçan. Darı somağı: Mısır koçanı.

Somurgaç : Yerli portakalın elle yumuşatılmış haline denir. Yumuşatılan portakalda bir delik açılır ve buradan somurulur.

Sookenmek, Soğkenmek, Söykenmek * : Dayanmak.

Soomek : Söğmek.

Soyak * : Tatlı suda(çayda) oyananan kovalamaca türü bir oyun.

Soyka : Ölü insan kıyafeti. Soyka kalasıca.

Soypantı * :  Kötü söz. Soypantı! Nedii çıkmıyö hindi bu et keseri.

Sozalmak * : Büzülerek buruşmak, sönmek.

Söbe : Oval.

Söfür : Sahur.

Söm söm bakmak * : Bön bön bakmak.

Sömelek : Kundakdaki çocuk için kullanılan bir kelime olabilir. (Araştırmak lazım)

Stara : Giyim ile ilgili, stil. Starasından da yanına yaklaşılmıyor.

Sufra : Sofra.

Sulaklık * : Bulaşık yıkanan yer, lavabo.

Sulfata : Okaliptüs.

Sumsuk, Zumzuk : Yumruk.

Sunmak, Suğunmak * : İtin saldırması. İt suundu.

Suvan : Soğan.

Sülüg, Sülük : Salyangoz.

Sümsür : Sümkür.

Sümsürük : Sümük.

Süngüç : Küçük karış, baş parmak ile serçe parmak arasındaki mesafe.

Sünüberi : Patlıcan ve mercimek ile yapılan bir yemek.

Süraaç, Sürağaç * : Gabsalıktaki uzun mertekler.

Süsmek : Kafa ile tos vurmak

Süsüşmek : İki canlının birbirlerine kafa ile tos vurması.

Süzülmüş incir * : İyice olgunlaşmış ve dış kabuğu buruşmaya başlayan incir.

Ş

Şakıldak : Gereksiz eşya.  Ortalıkta neadar şar şakıldak varsa fıldırıp attım! (Meydanda ne kadar işe yaramaz eşya varsa toplayıp attım)

Şaplak : Alkış.

Şaşırtma : Marul gibi fidanların, (maşdalaların) yerinden alınıp asıl büyüyeceği yere dikilmesi.

Şeblek * : ? Şu yastığa bakın aynı şeblek gibi oluk.

Şeggen * : Çekirge.

Şeggenleme * : Tek ayak üzerinde sekme.

Şeklaban : Şaklaban.

Şeleg, Şelek : Sırtta taşınan çalı, yakacak odun. Üstümden bir şeleg yük kalktı: Çok kaygılandığım bir olay çözüldü. Oğlu üniversite sınavını kazanınca babası: “Üstümden bir şeleg yük kalktı” dedi.

Şımşırmak * : Hapşurmak.

Şın, Şin eki : ca, ce, ise ekini verir.

Varışın : Varınca.

Gelişin : Gelince.

Öliyeşin : Öyleyse.

Şifan : Yulaf .

Şillevik * : Çağlayan.

Şimşiltmek * : Bir şeyin ucunu sivrileştirmek.

Şire : Tatlıdaki sıvı.

Şirincelik : Nişan tatlısı töreni.

Şivi * : Yavaş. (Arapça’da şevayi)

Şivşik, Şivşek * : Çapraz.

Şor : Dedikodu.

Şorcu : Dedikoducu.

Şoriye : Şuraya.

Şum tutma : Uğursuzluk sayma, şum aslında şom’dan gelir. Şom ise uğursuzluk anlamındadır. Biz ondan şum dutarık.

Şumsunma * : Uğursuzluk sayma.

Üç ertesi asbap yudum üçünde de çoçoomun kafası yarıldı, ondan keri ertesilerde asbap yumadan şumsunurum:   Üç ertesi çamaşır yıkadım üçünde de çocuğumun kafası yarıldı, ondan sonra ertesilerde çamaşır yıkamayı uğursuzluk sayarım. Buradaki ertesiden kast, sonu ertesi ile biten günlerdir.

Taaŋ etmek, Tan etmek * : Geç anlamak, jetonun akla geç düşmesi. (ŋ:ng)

Tablı * : Doğru. Tablı dur çocuk ha!

Tagda : Tahta.

Tahra : Metal, orak şeklinde (orağa göre daha geniş açılı ve kalın) ağaç dalı ve benzeri şeyleri kesmeye yarayan alet.

Tahra gibi, Tahraamo : El, ayak veya yüzün aşırı soğuktan üşümesi.

-   Gel yavrım gel! Elini biddi ısıd. Bakın hele hunun ellerine tahraamo olug.

Talabulus * : Payas’ta yerli portakal.

Talama * : Canlı bir varlığın, bir yüzeyi yavaş yavaş sararak kaplaması. Bir bitkinin, bir yüzeyi yavaş yavaş sarması gibi. Bir yaranın, vucudun bir bölümünü kaplaması gibi.

    Sarmaşıklar ağacın her yerini talamış.

    Amaniin! Garınçalar sulakloon her yerini talayıklar.

Tamaŋ, Taman : Belirli bir anlamı olmayan, hani, hani ya, galiba, sanırım, az önce, demin, vallahi gibi sözcüklerin yerine kullanılan belirteç. (ŋ:ng)

Kele agam sen benim yanımda hakiyetlisin taman.

Tap * : İki sulama arkının arasında kalan toprak. Bir tap fasülye.

Tap tapa getirmek * : Karşı karşıya getirmek, denk getirmek.

Tapar etmek * : Darmadağın etmek. Bir şeyden az az koparıp onu işe yaramaz hale getirmek. Sıçanlar dutu tapar edikler.

Tarlı taplı * : Tertipli düzenli.

Tas gimi olmak * : İncirin iyice irileşerek olgunlaşması.

Off! İncire bak! Tas gimi oluk.

Tatava * : Giyimle ilgili hava. Şunun tatavasından, starasından geçilmiyor.

Tatilemek * : Bebeğin ilk yürümeye başlaması.

Tavsır : Tasvir. Resim. Güzel bir kız için “Tavsır gimi gız” denir.

Tavsır gimi * : Kızın çok güzel olduğunu ifade eder.

Tembeliç * : Tam dolmamış çuval.

Tebelleş olmak : İstenmediği hâlde, birinden veya bir yerden ayrılmamak, gitmemek, musallat olmak.

Tecirli * : Suyun eli yakacak derecede soğuk olması

Teh * : Bir şeyi beğenme, imrenme sözcüğü. Teh! Ne güzel olmuş.

Tekeş, Tekiş * : ? Elim tekeş tekeş oldu.

Tekişgen * : İçi dolu ve sertleşmiş köklü yara.

Teleme : Koruk ve tuzla yapılan bir yiyecek. Koruk ve tuz sık telli bir elekte zıplatılarak elenir, bu esnada;

Tel tel teleme,

Tel üstünde eleme, denir.

Teleme : Yeni sağılmış sütün içine incir sütü damlatılarak kesilmesiyle elde edilen yoğurt kıvamında yiyecek.

Tellik : Takke.

Telmin * : Sarmaşık, asma gibi bitkilerin tutunma organı.

Temra : Yüzde ve vucutta oluşan kırmızı lekeler şeklindeki bir deri hastalığı. Okunur veya lekenin etrafı tükenmez kalemle çizilirse geçer.

Temsil : Örnek.

Tenek * : Tane. Bir tenek.

Tengerlenmek : Dairesel metal eşyanın yuvarlanması.

Tengri : Tanrı. Tengri canıŋı ala.

Tentene : Dantel.

Tepsermek : Kurumaya başlamak, suyunu çekmek. Salça tepsirince içeri getir.

Teresemek * : Terden ve sıkıntıdan fenalık gelmek.

Tergemek : Bir huyu, bir alışkanlığı bırakmak.

Tes tekerlek * : Teker gibi yuvarlak olan.

Tesbi ağacı : Makigillerden bir ağaç. Tesbih ağacı. (Lat: Styrax officinalis)

Teş : Bakırdan yapılma büyük kap.

Teşde bulgur, belben, düğün yemekleri pişirilir.

Teşgere, Teşkere * : İnşaat malzemeleri taşımada iki kişinin kullandığı dört saplı ahşap bir alet.

Tevir : Çeşit, şekil. Ne tevir bir şeymiş bu.

Teze : Taze. Teze yağı.

Tezelden gediver : Çabucak gidiver.

Tıbbıç, Sürk * : Çökelek, baharat, biber salçası, kekik karışımının kurutulması ile elde edilen bir tür peynir.

Tıbbışlamak * : Birinin sırtına severcesine hafifçe vurmak.

Tıbık : Kuş avlamakta kullanılan yapışkan sürülmüş çubuk. (www.secereler.net TCDD adlı üye)

Tıh * : Üzüm tanesi.

Tıngır elek : Issız ev.

Tınmak  : Aldırmak. Hiç tınmıyor.

Tınsırmak * : Burundaki pisliği çıkarmak için burna “hıh” diye tazyik vermek.

Tırık * : Termes meşesi. Yaprakları dikenlidir. Ekseri çalı şeklinde olur, nadiren ağaç olur. (Lat: Quercus coccifera)

Tırp, Tırpadan * : Yukarda asılı bir şeyin aniden düşmesi.

Tırşıma * : Kabararak ekşime. Yoğurt, hamur bu şekilde ekşir.

Tıslaya tıslaya gelmek : Yavaş yavaş zorlanarak gelmek.

Tifmek * : 1. Tel tel parçalara ayırmak. 2. Yemeğin içindekileri çatalla ayıklayarak istemeye ietemeye yemek. O yemeği tiftip durma ha!

Tikeç * : Ucu çatallı çubuk. Eğilen meyvelerin desteklenmesinde kullanılır.

Tikmek * : Gaga.

Tikmeklemek * : Gagalamak.

Timlik, Tilmek * : İlmek.

Tiniyetsiz : Karaktersiz. Tiniyet, “tıynetten” türemiştir.

Tiriŋgayaz, Tiringayaz, Tangayaz * : Gece gökyüzünün apaçık olması. Öte yüzlüler çinkayaz derler. (ŋ:ng)

Titiroglu * : Titreyip duran.

Titiroglu fol * : Titrek, yalpa yapan topaç.

Tiyek : Asma yaprağı.

Toga, Toğga, Tooga, Toyga : Ayranın devamlı karıştırılmak suretiyle pişirilmesi ve piştikten sonra yine karıştırılarak soğutulması ile yapılan yemek. İçine un, pirinç, taze nane, mevsimine göre kabak (Kabaklı toga), ıspanak konur. İsteğe göre içine dışı bulgurdan içi soğandan köftede konur (Köfteli toga).

Tokaç : Çamaşır yıkamada kullanılan, baş tarafı oval saplı bir alet. Bununla çamaşır, kilim gibi eşyalar dövülerek yıkanır.

Tokanak daşı * : Herkesin gelip geçip değdiği taş.

Tokanak daşoomu herkiş yarama değiyor.

Tom olmak * : İçi ham, dışı olmuş.

Tom sözlü * : Sözünü esirgemeyen.

Tombag, Tombak * : Bilye şeklinde olan. Dağdağan tobmağı.

Tombalak kafa : Makina traşı olan yuvarlak kafalı çocuklar için kullanılır.

Tomson : Vaşington portakalı.

Topaç balığı : Kurbağanın erginliğe ulaşmadan önceki hali (suda yaşayan).

Tort * : Sırılsıklam.

Tortum çıktı * : Sırılsıklam oldum.

Tosbağa çiçeği : Boyu 1 m beyaz çiçek açan mevsimlik bir ot.

Töreme : Üreme, türeme. İnsan insandan, hayvan hayvandan törer.

Tulug : Tulum peyniri.

Tulug gimi olmak * : Yiye yiye şişmek.

Turaç : Bir tür sazlık kuşu. Turaç kuşu turaç yerde yaşar.

Tus tuvalak * : Yus yuvarlak.

Tusbaa anahdarı * : Asma kilit.

Tusbaa, Tosbağa : Kaplumbağa.

Tutacak : Sıcak tencereyi tutmaya yarayan iki adet el büyüklüğündeki bezin birbirine iple bağlı kalın bez.

Tuturuk : Turunç meyvesi gibi tadı olan.

Tuvallak : Yuvarlak.

Tuvallanmak : Yuvarlanmak.

Tüyüm : Düğüm.

U

Ufra : Sofradaki kırıntılar.

Uğrun : Habersiz.

Uğrun pıs * : Herkesten gizlenerek saklanarak yapılan iş.

Ulmak : Çürümek.

Urruk kuşu, Urrug kuşu * : Arı kuşu (Latince: Merops apiaster)

Resmini örmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Urtmek, Uğurtmek : Soğanlı bitkilerin tepesinde çıkan tohum borusu.

Urup : Çeyrek.

Urusbay : Rüsva.

Usdurup * : Akıllı, edepli, doğru, tablı.

Usduruplu dur: Akıllı dur.

Usduruplu otur: Edepli otur.

Uşag, Uşak :  Hitap sözcüğü.

Uşluklamak * : İpliği iğneye geçirmek.

Uunmak, Uğunmak : Ses çıkaramadan kıvranmak, acı çekmek.

Ü

Üçoon : Üç gün. Üçoon oldu daha gelmedi.

Üdürgo * : Çabucak. Üdürgomu gider. Buradaki üdürgo bir hayvan olabilir.

Üleş : Leş.

Ünlemek : Seslenmek.

Ütelemek : Bir şey üzerindeki kıl veya tüyün ateşte yakılması.

Yolunmuş tavuğun kalan tüyleri ateşte ütelenir.

Ütmek : Kumarda yenmek.

Verevin, Verevine * : Köşeden köşeye, çapraz.

Vergidi * : Gidip gelme.

Vıccıklamak : Cıvık hale getirmek.

Vıccılıg, Vıccılık, Vıccırık * : Cıvık.

Vıccırığı çıkmak : Bir şeyi özellikle meyva ve sebzelerin ezilmesi. İncirlerin hepinin vıccırığı çıkık.

Vıddırıvızzık : İşe yaramaz.

Vıllıklamak * : Hayalarla oynayıp durmak.

Oceyn batmiye, vıllıkliye vıllıkliye bir hal oldu: Ocağın batmaya, hayalarıyla oynaya oynaya gına geldi.

Vıykırmak * : Tiz bir sesle avazı çıktığı kadar bağırmak. Genellikle çocuklar vıykırır.

Y

Yaamır yayöö : Yağmur yağıyor.

Yaba : Dirgen. Sap ve ot kaldırmada kullanılan alet. Samanı patosa atarken kullanılır.

Yağlık : Mendil, baş örtüsü veya temiz bez. Bir tekerleme;

Oooooooo,  

         İsmailin bıçağııı

         Elimi kesti

         Kan çık-tı, kan çık-tı

         Nedelim, nedelim

         Yağlık getirin  s-ile-lim, si-le-lim. Çim-diik.

Yakaan, Yakağan * : Tatarcık sineği, sivrisinekten küçük bir böcek. Akşamları çıkar ve deriye değen yeri yakar ve kaşındırır.

Yammak * : Bükmek, eğmek.

Yannıg, Yannık : Yayık.

Yantiri : Yan yan giden. Ellengeçler yantiri gider.

Yapıg : Yapağı.

Yapıglı : Saçını taramayıp saçları yapağı gibi olan. Saçı kirli olan.

Yar : Uçurum.

Yarıŋ annı, Yarın annı * : Uçurumun kenarı. (ŋ:ng)

Yarpız : Yabani nane.

Yartmaç gibi * : Ellerin ve ayakların aşırı iri, kalın olması.

Yas yabalak * : Ayağında bir şey olmayan.

 Ayacoo yas yabalak: Ayağı çırıl çıplak.

Yavsılı * : Çok iri, çok ağrılı ısırığı olan bir sinek türü. Özellikle çay kenarında olur. Kara sineğin yaklaşık 10 kat büyüğü de denebilir.

Yaykalamak * : Bulaşığın durulanması. Ari sili yudum, yaykaladım.

Yazı : Ekim yapılan düz arazi.

Yekinmek : Doğrulmak.

Yelpik : Boğaza takılan balgam, tükürük gibi sulu şeyler. Boğazıma yelpik takıldı.

Yemeni : Yerli çarık.

Yemişgen otu * : Tadı ekşimtırak çiçekleri menekşe renginde olan bir ot.

Yeeni, Yeğni : Hafif.

Yenicik, Yeğnicik : Çok hafif.

Yeŋidüüne : Yenidünya. (ŋ:ng)

Yeŋişden, Yenişten : Yeni baştan. Sil baştan. Tekrardan. Yeniden yenişmek. İki çocuk oyun oynarlar, önce biri sonra diğeri yener. Son yenilen zıllıkır ve;

-“Ben bunu saymiyöm” der. Öbür çocukta:

-“Öliyeşin bende bunu saymiyöm” der. İkisi birden:

-“Öliyeşin yeŋişden oyniyek” der. (ŋ:ng)

Yesyeni : Yepyeni.

Yetenek * : Henüz yetmemiş meyve.

Yıkık : Harebe, ören.

Yılan paklası otu * : Yazılarda yayvan bir şekilde yayılan meyvesi yenen ve küçük bezelye şeklinde mevsimlik bir bitki.

Yılık : Şaşı.

Yılışmak : Sırıtmak.

Yılmak : Usanmak.

Yımırta : Yumurta.

Yımışacıg : Yumuşacık.

Yımışag : Yumuşak.

Yımışmak * : Gözlerini kısmak.

Yıraak ola : Uzak ola.

Yirmek : Bir şeyi uzun ve ince olacak şekilde dilmek.

Yiteklemek : İteklemek.

Yitmek : İtmek.

Yog bre : Yok ya anlamında.

Yoğurt çiçeği : Papatya.

Yol : Kez, kere, defa. Biyol: Bir kez. İkool: İki kere. Üçool: Üç kere. Aslında “yol” kelimesi Payas’ta yalın haliyle kullanılmaz. Bunun yerine iki yol (ikool), üç yol (üçool) kullanılır.

Yolug, Yoluk : Sevimli küçük çocuklara denir. Seni yoluk seni.

Yumuklamak * : Çiçeğin açmadan önce tomurcuk vermesi. Portakallar yumuklamaya başladı.

Yonnug, Yonnuk * : Dinlenme. Dur bi yonnug alimde gelirim.

Yonnuglaşmak, Yonnuklaşmak * : Bir onun bir diğerinin dinlenmesi. Yonnuglaşa kazarız.

Yömeç * : Yan taraf. Gel hele yömecime ! ?

Yöreb : Yokuş.

Yörebine : Yokuş yukarı olan.

Yuka : Sığ.

Yuka ekmek : Sacda pişirilmiş yufka ekmeği.

Yukacık * : Derinliği çok az olan. Yukacık oolum gel sende yıkan.

Yukarıande * : Yukarı tarafta.

Yumag, Yumak : Hamur yumağı.

Yumag, Yumak : Yıkamak.

Yumuş buyurmak : Emir buyurmak, iş buyurmak. Bir yumuş mu buyurdunuz?

Yunmak : Yıkanmak. Daha bayak yundum, ari sili oldum.

Yûŋ : Yün. (ŋ:ng)

Yüglüg, Yüklük : Üzerine zahire konan ahşap sedir.

Yülemek : Bilemek.

Yülümek : Jilet, bıçak ile tüy veya kılın kazınması.

Yüzleme * : Mostralık.

Fasülye çuvallarının en üstüne, ürün iyi gözüksün diye yüzlemelik iri ve güzel fasulyeleri koyardık.

Yüzyapışgan : Bukelemun.

Z

Zağza * : Dökümlü zengin duran. Yeni perdeleriniz çok güzel, zağza duruyor.

Zahter : Kekik.

Zamzalak (Melia azadirachta): Boyu 5-6 metreyi bulan, dış kabuğu kahverengi, çakıldak gibi acı meyve tutan bir ağaç. Yetiştiği alanlar Doğu Hindistan, Pakistan ve Payas. Çiçekleri kozmetikte kullanılır.

Zar bülbülü : ?

Zarpadan düşmek : Asılı ağır bir şeyin aniden düşmesi. Zarp biraz darp’a benziyor, arapçada dad harfi bazı yörelerde za gibi okunur.

Zehmeri : Kışın en soğuk ayları.

Zembil : Bant lastiği malzemesinden yapılan sepet. Genelde mal gübresi (zibil) taşımada kullanılır.

Zeroş : Sarhoş.

Zıbıldak : Ergenlik ve biraz üstü çağlarında olan, bağrıyanık, biraz ipsiz sapsız,vurdumduymaz, nerde akşam orda sabah yaşayan ve genelde kız vermekte tercih edilmeyen delikanlılara denilir.

Zıkım : Zakkumun zehiri. Zıkımın kökünü ye.

Zıllıkmak * : Oyun bozarak mızıkçılık yapan, mızmızlanan.

Zınarma, Zıŋarma: Yere yatıp belenerek zırlamak. (ŋ:ng)

Zıng : Kötü söz.

Zır * : Bilye oyununda iki bilye arasını karışlarken, parmak uçlarının bir bilyeye dokunup diğerine dokunup dokunmadığının belli olmama hali. Öte yüzlüler sır der.

Zırbıt gimi * : Çok ağır.

Zıypag, Zıypak : Çok kaygan, üzerine basılınca kayıp düşülecek derecede kaygan olan. Deredeki yosun tutmuş taşların üzeri zıypaktır.

Dikkat et o daşların üstü zıypak ha!

Zıypmag, Zıypmak : Bir şeyin üzerine basarak aniden düşmek.

Zibidi : Gıcık, aykırı davranışlı ve aykırı giyim tarzlı erkek.

Zibil : Mal gübresi.

Zibil gimi, Zibil gibi : Çok ama değersiz anlamında. Çin’de insan zibil.

Zifirli * : Bol etli. Çorbanın içi zifirli olsun.

Ziftelemek * : Bir yeri dağınık hale getirmek.

Zillenmek, Zillemek : Tohumun filizlenmesi, çimlenmesi

Zine bideri (zina bideri) * : Hayat kadınından doğmuş çocuk, genelde birilerine çok fazla kızıldığında ondan bahsederken hakaret amaçlı kullanılır.

Ziraat dikeni * : Akasya. Portakal bahçelerinin kenarına dikilir.

Zirzop : Delişmen, aklına eseni yapan.

Ziv ziv gezmek : Boş boş amaçsızca gezmek. Şuna bak! Sabahdan aşamaça aynı it gimi ziv ziv geziyor.

Zoldurzop : Birden bire, aniden.

Zom zom * : Yöresel yaz yağmuru. Payas’ta yazın denizden esen meltem Türkiye’de kuzey-güney istikametinde uzanan tek dağ olan Amanosların yamaçlarında yoğun nem ve buhar olarak birikir, öyle ki bazı yıllarda güneş aylarca gözükmez. Biriken nem, gece havanın soğuması ile yağmur olarak yağar, bu yağmura zom zom denir. Zom zom genelde 10-15 dakika sürer. Bazen saatlerce sürer.

Gece damda hanımı ile beyi yatıyor ve yağmur başlıyor.

–        Herif yağmur yağıyor.

–        Zom zomdur zom zom yat uyu.

–        Herif hala yağıyor.

–        Zom zomdur zom zom hindi geçer. Yağmur birden şarr diye bastırınca, hanımı;

–         Buda mı zom zom, demiş.

Zopcuk : Yeni yetme delikanlı.

Zopzekir * : Düşünce ve davranışlarının ciddiye alınması bile düşünülmeyen yaramaz insan.

Zorsunmak : Erinmek, üşenmek, birşeyi yapmayı gözü kesmemek, o işe niyeti olmamak.  

NOT : %100 Payas kelimeleri * işareti ile belirtilmiştir.

Derleyen : Münir YAHŞİ   (Payas-HATAY)   E-mail : mnr63@mynet.com

PAYAS KALESİ




PAYAS ORTA KÖPRÜ




KIZILKAYADAN PAYAS ÇAYI VADİSİNİN GÖRÜNTÜSÜ




PAŞANIN YAYLASI                           ÇINARLIK YAYLASI
                           


ŞAM ÜZÜMÜ                          




SİNCAN YAYLASINDA YABAN ARISI




TARİHİ ZEYTİN AĞACI (1300 Yıllık)



PAYAS SAHİLİ VE KAYIKLAR





DEĞİRMENÖNÜ ÇARŞISI





ESKİ YOLLAR VE EVLER





CİN KULE                 KALE KÖPRÜSÜ
                  



KUBBE DEDE TÜRBESİ



PAYAS ŞEHİR MERKEZİ



SİNCAN YAYLASI




KERVAN SARAY VE KALE CAMİİ (Sarı Selim Camii)






KALE ÇARŞISI



ZOM ZOM SONRASI










PAYAS ÇAYI

 FOTOĞRAF : GÖKHAN AKSEL

İSMAİL EFENDİNİN KONAĞI (Fotoğraf: Münir YAHŞİ)

AMANOSLARDA GÜN MURAZLIYOR (Fotoğraf: Münir YAHŞİ)

ORTAKÖPRÜ



FINDIK YAYLASI                KOZLUDERE
                             



 DEMİRYOLU ÜST GEÇİDİ



KÜRTÜL CAMİİ



SAHİLDEN



CİN KULE



KALE CAMİİ



 BEDESTEN



 KERVAN SARAY



 MANZARA

  

AMANOS DAĞLARINDAN BİR GÖRÜNÜŞ

AMANOS DAĞLARINDAN

Ağaç yaprağıylan gürler : Bir kimse ailesinin/sülâlesinin çokluğundan güç alır.

Ağzına kadar depili : Ağzına kadar dolu.

Aynı bir ite kesik : Denilen hiçbir şeyi yapmayan.

Bak cinnendim oldum ha : Bak sinirlerim tepeme hopladı ha.

Çay sıra gidip kıyı sıra gelmek : Kendine verilen görevi yapmamak.

Çerçinin iyisi eşeğini över.

Dibine takılamak : Yemek kazanında yemeğin kalmaması.

Düğünde könçek çıkarttırmak : Aşırı derecede inatlaşmak, dediğim dedikçi.

Efendime söyliyem iki kilo suvan doriyem : Lafa başlamadan önce söylenen

    söz.

Elinin artığı : Yemek ile ilgili bir söze başlarken söylenen söz. Bu söz aynı zamanda mütevazılığın göstergesidir. Sende bu yemeği iyi yaparsın, canın çekmesin anlamında da kullanılır.

Elin ulağı olmak * : Bir işte yardımcı olmak. Ayşe yeğenimi iyiki göndermişsin bu darlıkta elimin ulağı oldu.

..ittiri bogdan işlerle uğraşmak : Boş, haybeye işlerle uğraşmak.

Elöpen cücoo gimi : Zayıf ve çelimsiz çocuklar için kullanılır.

Esresinen ötresinen yapmak : Bir şeyi en ince detayı ile birlikte yapmak.

- Baktın mı usta evin boyasını nasıl yapmış?

- Off! Hem de esresinen ötresinen.

Gelin gelin bıyığımda baytaran var, Bıyığımda baytaran mı kokuyor : İstenmeyen birinin can sıkıcı bir şekilde yanında durması veya ardından gelmesi.

Hadi! Murtunu çuvalla : Haddini aşan seviyesiz insanlara denir. Kibarca “Defol git!” anlamındadır.

İstanbul makasomu cirp cirp : Çok bilmiş, atıp tutan.

İt osuruğu çam sakızı : Havadan cıvadan sözler.

Kel horoz : Her şeye efelenen.

Kör itin öldüğü yer : Çok uzak tenha yer.

Ne o! Dilini püsük mü yedi : Ne o! Nutkun mu tutuldu.

Okuntu oğlağı gibi : Zayıf ve çelimsiz çocuk.

Olur elini çukur tut : O kadar da değil, avucunu yalarsın anlamında.

Osurup ta burnuna tuttuğu zaman : Kavak yelleri estiği zaman. Ergenlik yıllarındaki gençlerin kimseyi dinlemediği dönemler için kullanılır.

Sidiğini saçacak yer aramak : Kendi kabahatini başkasının üzerine atmak için bahane aramak.

Tapına Getirmek : Uygun zamanını bulmak, tam zamanında davranmak.

Üstümden bir şeleg yük kalktı : Çok kaygılandığım bir olay çözüldü.

Varsın köfteli gelen çorbam köftesiz gelsin : Kimseye eyvallahım yok.

TEKERLEMELER 

Ayağımın altında davuul,

Evine gitmeyen gav-vuur.

Memmedi med med,

Guyruğu ket ket,

Bir sıçan tutmuş,

Yalamadan yutmuş.

Sırtıco cıscıbalak,

Gafaco gasgabalak,

Ayaco yasyabalak,

İşte o oğlan benim oğlan.

Leylek leylek havada,

Yumurtası tavada,

Aş pişirdim yemedi,

Gömlek diktim giymedi.

Tıs tıs tımbala tıs,

Cibde cib gimi daal amma cib gimi bişe. (Pekte jeep gibi değil ama jeep gibi bir şey)

Şımarık şırtık şalvarı yırtık.

Modu moodu, Anaŋ kimden doodu, Bir gaşıg yaadan, Bir gaşıg bulgurdan.

Modu moodu, Anan kimden doğdu, Bir kaşık yağdan, Bir kaşık bulgurdan.

 (Bu tekerleme yağmur yağması içindir. Mahallenin çocukları ev ev dolaşıp bu tekerlemeyi söyleyip yağ ve bulgur toplarlar sonra bunu pişirip yerler ve dua ederler.)

-  Bag hele şunuŋ dadı heele?  (Bak hele şunun tadı nasıl)

-  Aŋereme sasoomu namı nem neşaal bu.  (Sanırsam sası gibi ona benzer bir şey bu)

-  Daadanı daal, daa daŋe. (Dağdağanı değil, dağı dane/bak)

Tel tel teleme

Tel üstünde eleme

HAYVANLARA SÖYLENEN SÖZLER

Kişe / Kiş’ şe / Kiş’şov : Tavukları kovalama sözü. Türkmence’de kişelemek kovalamak anlamındadır.

Follug goydum gızım folluug follug : Gurk yatırmak için söylenir.

Cuu cuu cu : Tavuğu çağırma.

Hoç : İneği güderken ilerlemesi için söylenir.

Pii pii, pi gızıma pi : İneği sağarken uslu durması için söylenir.

Hoo hoo hooo : Öküzün ilerlemesi için söylenir.

A ha ha ha (kısa sertçe) : Öküz çifti iyi sürdüğünde söylenir.

Hata gel-hata (kısa sertçe) : Öküz hattan ayrıldığında söylenir.

Hoşt : İti kovalamak için söylenir.

Kuçu kuçu : Köpeği çağırmak için söylenir.

Burrş, brrş : Atın durması için söylenir.

Vıj vıj : Boğanın kızışması için söylenir.

Püst, Püs, Pist, Pöst : Kediyi kovalamak için söylenir.

Minni minnii : Kediyi çağırmak için söylenir.

Pisi pisii : Kediyi çağırmak için söylenir.

Ay gel (kısa sertçe) : Keçi ve koyunu gütmek için kullanılır.

Ay ay ay (kısa sertçe) : Keçi ve koyunu gütmek için kullanılır.

Geh beeçilik : Keçiyi çağırmak için söylenir.

Bas gel (kısa sertçe) : Ata geri geri gelmesi için söylenir.

Deeh : Atın ilerlemesi için söylenir.

Cu’ cu’ cu’ : Atın ilerlemesini devam ettirmesi için söylenir. 

PAYAS İSMİ NEREDEN GELMİŞTİR?

1. BAİA

         Baia, İtalyancada koy, körfez demektir. “Bay” şeklinde okunur.  Zaten “Bay” İngilizcede de koy, körfez anlamındadır. Bu Baia kelimesi zamanla değişerek Payas halini almıştır.

         BAİA → BAİAS → BAYYAS → BAYAS →PAYAS

2. BEYAZ

         “Beyaz” Arapça bir kelimedir. Araplar Beyaz’ı Bayas, Beyyas veya Bayaz şeklinde okurlar. Peki Araplar neden Payas’a Beyaz demişlerdir. İlk bakışta  Payas ile Beyaz’ın ne alakası var denebilir. Bunun nedenini Karbeyaz köyünde aramak gerekir. Eski insanlar anlatır, zamanında Karbeyaz köyüne o kadar çok kar yağarmış ki, kar ismini ve rengini bu köye vermiştir. Bu köy beyaz ise Amanos dağları da beyazdır. Denizden bembeyaz gözüken bu muhteşem dağların beyaz rengi Payas’a ismini vermiştir.

3. PAY – AS

         Payas’ta Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi (1574) içinde Kervansaray bulunmaktadır. Eski devirlerde Kervansarayın girişinde kervanlardan Pay alınırmış. Kervansarayın kapısına Pay – As yazılmış. Pay – As kelimesi zamanla değişerek Payas adını almıştır.

PAY - AS → PAYAS

4. MİTOLOJİK PAN

         Yunan Mitolojisinde PAN yarı insan yarı keçi şeklinde tasvir edilmiştir. PAN, kırlarda ve ormanlarda aniden insanların karşısına çıkar ve görüntüsüyle insanları korkutup onların panik içinde kaçmalarını sağlarmış. İşte bu PAN, Kudüs-Ayas arasındaki 4 şehre ismini vermiştir. Bu şehirler şunlardır;

         PANYAS (İsrail)

         BANİYAS (Suriye)

         PAYAS (Türkiye)        

Olay Sincan köyündeki Kesimli Bir Düğünde geçiyor.

Portakal ağaçlarına asılmış löküs lambalarının aydınlattığı bahçede Dörtyol’dan getirtilmiş abdallar davul-zurna çalmaktadırlar. Uzaktaki bir masadan bir ses gelir.

–        Leng abdal, gel huriye!

–        Buyur eğm.

–       İç leng hunu. Abdal uzatılan içkiyi içer. (Adamsa içmesin)

Biddi soona ötellekdeki masadan bir ses daha gelir.

–        Leng abdal, gel huriye!

–        Buyur eğm.

–       İç leng hunu. Abdal onuda içer.

Bu, gece geç vagde gadar hep böyle devam eder. Abdallar zil zurna olmuş, davul çalacak halleri kalmamıştır. Bir şeyler çalıyorlar amma dostlar alışverişte görsün misali.

Derken akşamdan beri kalkıp oynamak isteyen ama cesaretini bir türlü toparlayamayan biri kalkıp sallana sallana oynamaya başlar. Ancak davulcu başka telden çalıyor, adamın ayakları başka telden oynuyor. Dayanamaz ve dabancasını çıkartıp,

–        Leng abdal, tablı dürüssjt çal haaaaa! Abdal koşarak gelir,

–        Ne çaliim eğm.

–       “Dombala dom ban” çal u-leng.

Abdal başlar çalmaya,

–        Dombalaa domm ban! Dombalaa domm ban!

–        Şıkda şıkdak, şıkda şıkdak. (zırın sesi)

–       Hah şööle!

HAUUUG!  

Memo şehere geddiğinde hayatında ilk kez bir vazo görür. Vazonun şekli Memonun dikkatini celbeder. Köye döndüğünde, gördüğü vazonun şeklini avradına anlatır.

–  Dibi dipkoo,

–  Ortası harpoo,

–     Ağzı hauuug!..

Lütfen sizde hauuug, der misiniz! Ağzınız vazonun ağzı gibi oluyor değil mi!

ANA BEN NAKIT DOODUM?

Eğer Payas’ta doğduysanız ve Annenize;

-                     Anaaa!.. Ben nakıt doodum, dediğinizde muhtemelen aşağıdaki cevaplardan birini alacaksınızdır.

-                     Fasiliyeler yeŋi innelemeye başladiidi,

-                     Yeŋidüneler daha firikti,

-                     Söfüre kalkdiidik,

-                     Hortaallar daha yetenekti/mozzaktı,

-                     İncirler daha moddagdı,

-                     Zehmerinin tam ortasiidi,

-                     Tiyekler yeŋi yumuklüyördü,

-                     Gem dövülüyordu, vb.

HELESİŊİZ (NASILSINIZ) 

Hallemmi :   Gızım, sen helesiŋ?

Anşa         :   Epiim, emmi.

Hallemmi :   Ya sen helesiŋ yavrım?

Hatca       :   Epiicem, emmi.

Hallemmi :   Kimin hu deliaannı?

Hatca       :   Havısıklılarıŋ Memiş’in oolu Bosdan.

Hallemmi :   Oolum, sen helesiŋ?

Bosdan     :   Gulasma emmi, salıŋa duvaciik.

Bizi boşver de, sen helesiŋ sen?

Hallemmi :   Hamdolsun yavrım. Şükür buvadallık olduuma.

GELİN KAYNANA

Dedim bizim gelinee,                Dedim bizim geline,

Ociyeŋ  batmiyee,                      Ocağın batmıya,

Natucuŋ oatlı togiyee,                Ne yapacaksın o kadar toğgayı,

Ariye mi vericiŋ,                         Ziyan mı edeceksin,

Gişinen mi yeciŋ,                   Yabancı erkeklerle mi yiyeceksin,    

Dedim bizim gaynaniyee,         Dedim bizim kaynanaya,

Yabdisem gabaklı togiye,         Yaptıysam kabaklı toğgayı,

Oh! ammeddim saŋanekine,         Oh! İyi ettim sana ne kine,

Gonşinen de yerim,             Komşular ile de yerim,

Anamgile de salarım.           Anamgile de gönderrim.    

HASTA VE BACISI

- Helesiŋ agam?

- Epiiceym.

- Nereŋ ariyör ?

- Huram ariyö abıla,  ...  ıııh.

- Nediin ariyör?

- İşdiin ariyör. ...  ıııh.

- Dogdura geddiŋiz mi? (ŋ:ng)

- Hee, geddig. ...  ıııh.

- Bişi verdi mi?

- İnnenen melam verdi. .... İnniye künde vurdur, melamıda arada boyl çalarsıŋız, dedi. (Avradına yan gözle bakarak);

   Eecene eyileşene gadar da bişe dudma, dedi. ...  ıııh.

................

- Eŋişdem heele?

- Boyu devrilesice.

- N’oldu ki abıla?

- Daha n’olsuŋ agam. (ŋ:ng)

- De hele.

- Agam ben bu herifiŋ elinden osandım, yıldım, ıgrah geldim. İrançiyelere galdım kele.

- Öle deme bacı eŋişdem benim yanımda hakiyetlidir taman.

- Bag hele nasılda hatir düzüyör.

 RENKLER

-   Hu ne ireng?                                     Şu ne renk?

-   Aa.                                                         Beyaz.

-   Peki hu ne ireng?                       Peki şu ne renk?

-   Gara.                                            Siyah.

-   Ya hu ne ireng?                           Ya şu ne renk?

-   Gırmızı.                                        Kırmızı.

-   Hunu da söle bakim.                   Şunu da söyle bakalım.

-   Gayferengi.                              Kahverengi.

-   Ya hu?                                         Ya şu?

-   Gôu.                                            Yeşil.

-   Afferim ulan saŋa,                     Aferin ulan sana,

    İrengleriŋ hepiconu örenigsiŋ.         Renklerin hepsini öğrenmişsin.

SİGARAYI BIRAKMAK

Deliannı :   Emmi, tütünüŋ var miidi?

Emmi     :   Var oğlum... Al!

Deliannı :   Kâadıŋda var miidi?

Emmi     :   Var oğlum... Al!

Deliannı :   Emmi be! Ben bunu saramıyöm. Hunu bir sar hele!

Emmi     :   Olur oğlum, sariym.

Deliannı :   Ataşıŋda var miidi emmi?

Emmi     :   Var oğlum.

Emmi benzinli çakmağını çıkartır ve deliannının sigarasını yakar.       Deliannı sigarayı şööle bir tüttürür...

Deliannı :  Emmi, ben bu caarayı bırakıcım amma bir türlü bırakamıyöm.

Nediin acep?!

Emmi     :   Nedii bırakıcıŋ oğlum?!

Tütünü emmiŋden,

Kâadı emmiŋden,

Sarması emmiŋden,

Yakması emmiŋden,

Benimde seniŋ emmiŋ gimi bir emmim olsiyedi, bende bırakamazdım.

Derleyen          :     MÜNİR YAHŞİ     (Payas-HATAY)

Payas'ta bulunan yöresel kuş isimleri / yerel kuş isimleri ve fotoğrafları.

Kuş Resimlerini görmek resmin üzerini tıklayınız.

Ala cıvcak : (Çayır incir kuşu) (Anthus pratensis) Fotoğraf: Kazım Çapacı http:// www. kazimcapaci.com/ cayirincir.htm

Arapteli : (Arapbülbülü) (Latince: Pycnonotus xanthopygos http:// www. oiseaux.net/ photos/alain. fosse/bulbul.d.arabie.1.html#fiche 

Bitbiti Ötlüğü : (Boz ötleğen) (Latince: Sylvia borin http:/ www. vialattea. net/spaw/image/ biologia/ zoologia/sylvia.jpg

Cıngılmenik : (Saka) (Carduelis carduelis) http://www.treknature. com/gallery/photo125473.htm

Cırrık cubbal : (Tarla ardıç kuşu) (Turdus pilaris http: //en. wikipedia. org/wiki/File:Fieldfare_aka_Turdus_pilaris.jpg

Cıvcık :(Serçe) (Latince: Passeridae http: //upload. wikimedia.org /wikipedia/commons/3/33/ House_sparrowIII.jpg

Cubbalak : (Öter Ardıç) (Latince: Turdus philomelos) http:// Fotoğraf: Kazım Çapacı www. kazimcapaci. com/oter.htm

Çifdede : (Akyanaklı baştankara) (Parus lugubris) Fotoğraf: Kazım Çapacı http:// www. kazimcapaci.com /akyanakli.htm

Çinçini kuşu : “Çin çin” diye öten bir kuş.

Dıvvik, Dıwvik, Divik : (Kızkuşu) (Vanellus vanellus http: //didier.collin. oiseaux.net/vanneau. huppe.1.html#fiche

Dırra kuşu : (Gökkarga, Gökkuzgun) (Coracias Garrulus) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ gokkuzgun.htm

Dindok, Dingoog, Dingog : (Kukumav) (Athene noctua) Fotoğraf: Kazım Çapacı http : //www. kazimcapaci.com/ kukumav.htm

Elgoca : (Çamur Çulluğu) (Limosa limosa) http:// www. iceland-nh.net/birds/ background_birds.html

Elgoca Kiriği : (Su Çulluğu) (Gallinoga gallinoga) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ sucullugu.htm

Göğsün sarı : (Karabaşlı İskete) (Erithalus rubecula) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ kizilgerdan.htm

Hıcıp kuşu : (Ak kuyruksallayan) (Motacilla alba) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ aks.htm

Him ötlüğü : (Küçük akgerdanlı ötleğen) (Latince: Sylvia curruca)

İbili : (Tepeli toygar) (Galerida cristata) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ tepelitoy.htm

Kaba cırrık : Ardıç kuşu.

Karabaş ötlüğü : (Karabaşlı Ötleğen) (Sylvia atricapilla) http ://yvon.toupin. oiseaux.net/fauvette.a .tete.noire.1.html

Karatavuk, Garatavuk : (Turdus merula) http ://www. ruchet.com/ oiseaux/merle-noir/ DSC_4767.jpg

Kepezli Kel Ahmet kuşu : İbibik (Upupa epops) http:// christian.maliverney. oiseaux.net/ huppe.fasciee.6.html

Kör serçe : (Halkalı Sinekkuşu) (Ficedula albicollis) Kanadı siyah beyaz göğsü kahveremgimsi bir kuş. http ://www. treknature.com /gallery/ photo180335.htm

Kötü Ötlük : Boz ötleğen) (Sylvia borin) http:// www.vialattea. net/spaw/image/ biologia/ zoologia/sylvia.jpg 

Kuyruk kaldıran : (Kır İncirkuşu) (Anthus campestris) Fotoğraf: Kazım Çapacı http:// www. kazimcapaci.com/ bozkuyruk.htm

Sarıbaş ötlüğü : Karabaşlı ötleğenin dişisi. (Sylvia atricapilla) http: //yvon. toupin. oiseaux.net/fauvette.a. tete.noire.2.html

Sarı bülbül : ?

Urruk : (Arıkuşu) (Merops apiaster) Fotoğraf: Kazım Çapacı http ://www. kazimcapaci.com/ arikusu.htm

Zar bülbülü : Cırt cırt cırt cırrr diye öten bir kuş.