30/3/2007 - SÖZLÜK İJKL

İ

İbdima : Evvela. İlkin. Önce.

İbig, İbik : Uç. – Bir iboondan ben duddum bir iboondan da o.

İbili : Tepeli toygar. (Latince: Galeridacristata) Yazıda yaşar. Cıvcıktan büyük, kepezli bir kuş.

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız

İdare lambası : İptidai bir aydınlatma aracı.

İkide boyl * : İkide bir. İkide boyl gelip durma ha!

İkoon : İki gün. Boonküünen ikoon olucu.

İkoyl * : İkinci kez. İkoyl oldu gene gelmedi.

İlaan : Leğen

İlenger : Lenger, pilav konan yayvan bakır kap.

İlerlekte : İleride.

İmi timi kalmamak : Kayıplara karışmak.

İnnelemek * : Fasulyenin çiçekten meyveye geçme evresi. Ürün 3-5 mm uzunluğunda ve görünümü iğne şeklindedir.

İnnelik : Yusufcuk böceği, Pervane. (Su kenarlarında yaşayan bir böcek). İnleliğin yavrusu kurtçuk şeklinde olup durgun suyun içinde yaşar. Tek besin kaynağı ise sivrisineğin larvalarıdır. İnnelik çoksa sivrisinek az demektir.

İntil olmak : Sinirlenmek.........?

İpi boşanmak * : Hayvanın bağlı bulunan ipinin kendiliğinden

    çözülmesi.

İrançeya kalmak * : İğrenç bir duruma maruz kalmak, iğrenmek.

İredo : Radyo.

İrişgin : Et sucuğu.

İsnaan * : Pazartesi. Biz küçükken bizleri korkutmak için “Bugün İsnaan günü sırtlanlar dolaşıyor ha!” derlerdi.

İsnaantesi * : Salı

İt balığı : Payas Çayında bulunan bir balık çeşidi. Çaydaki diğer balıklar; Çay balığı, Kaya balığı ve Yılan balığıdır.

İta : Üzerinde yuka ekmek yapılan, un elenen pamuk dokumadan büyük sofra.

İt dirseği, İddirsaa: Gözde çıkan bir tür yara. Arpacık.

İvez : At sineği....?

İyaa : Eğe.

J

Jülüt bıcağı : Jilet bıçağı.

K

Kaba cırrık * : Ardıç kuşu.

Kabak çitimesi * : Küçük küçük doğranmış kabak kavurması.

Kafa ferikmesi : Kafa, akıl yorgunluğu. Hüsün hele satı kafam ferikik.

Kahge : Nohut unundan yapılan halka şeklinde galeta.

Kahgeli bez, Bitli bez : En adi pamuktan dokunan bez.

Kapçık : Sünnet derisi.

Kapçık : Buğday, arpa, fasulye gibi tohumların işe yaramaz kabukları.

Kaplık : Kap kacak rafı.

Karabaş ötlüğü : Karabaşlı Ötleğen. (Latince: Sylvia atricapilla)

Karaçalı : Dikenli bir maki çalısı. (Lat: Paliurus spina-christi)

Kârtlek, Kartlek * : Nohut büyüklüğünde kesilmiş hamur kızartması.

Kayılamak : Ocağa odun sürmek.

Kayış kıran otu : Şifalı bir bitki. Kökleri çok sağlam ve güçlü olduğundan kara sabanın kayışını kırarmış. Çalı şeklinde olup çiçekleri pembe açar. (Lat: Onosis spinosa)

Kef : Ağzın kenarındaki beyazlık. Ağzı kefli.

Kef : Etin pişerken üzerinde biriken köpüğü.

Kehilemek : Nefes nefese kalmak.

Kekeç : Kekeme.

Kekil : Alından aşağı sarkan saç.

Kekmek, Kekmak * : Gaga.

Kekmeklemek : Gagalamak.

Kele : Kadınların hitap sıfatı.

     Kele bacım şu ekmaa/ekmeği yapıverek.

Kelerme : Rengini atma.

Kelli, Keri : Sonra.

- Hasan geldikten keri gideyim dedim.

- Bundan kelli ben gelmem.

Kemçik ağızlı : Yamuk, çarpık ağızlı.

Kemçirmek : Ağzı yamultarak sırıtmak.

Kemon, Kemın : Kimyon. O yemeğin sosu için kemon, lemun(limon) ve datlaabık (tarçın) gerek.

Kemra, Kemraa : Kemre. Yaranın iyileşmeye başlaması ile üzerinde oluşan kabuk.

Kemsirik * : Burun pisliği.

Kennik * : Garez, inat.

Ne öğlenlik, ne akşamlık buda kaynanaya kennik. Yani iki öğün arasında yemek icat edilerek kaynanaya garez yapılıyor.

Kennip, Kernip : Su kabağı. Su kabağı kulplu tas gibidir, tas kısmının üstü kesilir ve maşrapa olarak kullanılır.

Kepçelemek * : El ayası karşıya bakacak şekilde bir şeyi yakalamak için yapılan hareket.

Kepçirmek * : Kepçelemenin eylemi.

Kepezli kel ahmet kuşu * : İbibik. (Latince : Upupa epops). Tepesinde kepezi olan bir kuş.

Kepmek : Yüzüstü yıkılmak.

    -Suyun içine biir kepti amma!. Cıbbıloo çıkdı.

Keptirmek * : Yüzüstü yıkmak.

-Etlerin üstüne ilaanı keptiriverde püsükler yemesin.

Kerrat cetveli : Çarpım tablosu.

Kerrik * : Elma, erik, armut gibi meyvelerin olmamışı, yani meyveler daha kekre.

Kertenkelle : Dikenli keler. Payas’ta; Kertenkelle, Kertiş, Kertişkelle bunların hepsi aynı olup karşılığı “Dikenli keler”dir. Birde Elöpen var ki onun karşılığı ise “Kertenkele”dir.

Kertiş, Kertişkelle * : Dikenli keler.

Kesan, Keseğan * : Danaburnu böceği.

Kesimli düğün : İçkili ve davullu düğün.

Keskenmek : Bir hareketi yapacakmış gibi yapıp yapmamak.

Tavuk düneklaa dünemek için keskendi keskendi bir türlü atlayamadı.

Keşikleşme * : Yardımlaşma. Eskiden inekler verimsizdi, bu yüzden birkaç evin sütü bir evde toplanırdı. Ev sahibi de ihtiyacına göre yoğurt, ayran, peynir veya çökelek yapardı.

Keyiş * : Önemsiz bir olay karşısında söylenen bir söz.

     Orda bir keyiş ölmüş

Kezzek : Kesek (Bel, çapa veya sabanın topraktan kaldırdığı iri parça)

Kınık , Gınık : Hafif aralık olan kapı. Arapçada kınık, "kıyalı" olarak geçer. O gapı az bi gınık galsıŋ: O kapı biraz aralık kalsın.

Kilteli ayakkabı * : Nylondan yapılma, üzerinde kilte (toka) olan bir ayakkabı.

Kir kir dönmek * : Bir şeyin etrafında dönüp durmak.

Kirevet : İnce uzun sedir.

Kirildek : Rüzgar, su gibi şeylerle dönen nesne.

Kirrik * : Kuş yavrusu. Elgoca kirroo, Arapteli kirroo.

Kirvelemek * : Bir yamacı zik zak yaparak kat etmek.

– Nasıl çıktın?

– Kirveleye kirveleye çıktım.

Klav, Glav * : Çeki düzen.

     Gapıya birez glav geldi: Avluya biraz çeki düzen geldi.

Koca zöbene * : Büyük insanların yaşından küçük davranışlarda, oyunlarda bulunması.

Koçerro * : Kabadayı, Külhanbey.

Koyurmak, Goyurmak : Bırakmak, salmak.

     Anaa! Ağıldaki koyunları goyurüym mü?

Kömbe : Üstü ve altı kat kat kalınca yufka, içi soğanlı kıyma veya soğanlı ıspanaktan yapılan ve fırında pişirilen tepsi yemeği.

Kömeç : Ebe gümeci.

Könçek : Don. (Könçek genellikle çocuklara giydirilirdi ve “V” şeklinde idi, don ise şort şeklinde idi.)

Könkü * : Sırtı hafifçe kambur olan.

Körez : Sigara izmariti. Kül içindeki köz.

Körnam * : Kadir kıymet bilmez, nankör. Öte yüzlüler Kaknem der.

Kös kös durmak : Başı öne eğik, kaşları çatılı, suskun suskun durmak.

Köstü : Köstebek.

Köşger böceği * : Durgun ve temiz su yüzeyinde çok hızlı dairesel hareket eden gümüşsü ve parlak renkli bir böcek. Litaratürdeki ismi Whirligig Beetle Gyrinidae'dir. (Bu böcek temiz suları sevdiği için eskiden Payas’taki arklarda da görülürdü. Tabi o zamanlar bu arkların suyu temiz olduğu için içilirdi.)

Kötek : Tokat.

Köten : Traktör pulluğu.

Köynek : Kadınların giydiği uzun iç çamaşırı.

Kuskus çiçeği * : Sıklamen çiçeği.

Kurşun eriği : Meyveleri bilye şeklinde siyah renkli bir erik.

Kuyruk kaldıran kuşu * : Kır İncirkuşu. (Latince: Anthus campestris)

Resmini görmek için “Payas’ın Kuşları” bölümüne bakınız.

Kuzu kulağı otu : ?

Kuzu otu : Güzel kokulu bir ot.

Külek pekmezi : Silindirik tahta bir kaba konan katı pekmez. Eskiden Payas’ta külek pekmezini tereyağı ile birlikte ısıtıp somun ekmeği bandırılarak yerdik.

Küllü kömbe : Soğanlı ve karabiberli sac böreğinin kızmış toprakta pişirilmiş hali.

Küllük : Saksı.

Küllük Çiçeği * : (İsmi bilinmiyor)

Künde : Günde, hergün.

     Hu inneden künde vurdurucuŋ tamam mı?

Küncü : Susam.

Künk : Toprak su borusu.

Kürtül : Kısa şişman adam. Kısa ve kalın küt olan şeyler içinde kullanılır.

L

Labbık gibi * : Kilosu çok olup yürürken etleri sallanan.

Langır-lingir etmek : Gereksiz konuşmak, kafa şişirmek.

Leçe taşı : İnşaatlarda kullanılan volkanik bazalt taşı.

Lemerme : Nem alma, nemli havalarda tuzun, yatak-yorganın vb. şeylerin nem alması ve ıslanmış gibi olmasına lemerme denir.

Lepir lepir : Bir yerden çürüyerek dökülme.

İlahi çocom ciğerlerin lepir lepir döküle.

Lığlama * : Yavaşça yuvarlanma.

Lılamak * : Yavaşça yuvarlanmak.

Libiye * : Fasulye.

Lif, Lif kabağı (Luffa cglindrica) : Sarmaşık şeklinde bir bitki olup, meyvesi kurutulup kabuğu soyulunca iç kısmı banyoda sünger yerine kullanılmaktadır.

Likifos * : Bir ayağı seken kimse için kullanılır.

Lilik * : Vole.

Livan : Balkon.

Lobat : Sıra. Lobatlaşa bekleriz : Sırasıyla bekleriz.

Lo gibi : İriliği anlatır bir ifade. (Eski toprak evlerin üstünü düzlemeye yarayan taşa lo taşı denirmiş, iri bir taş).

Lop : Belbenin pestil şeklinde değil de bütün şeklinde olanı. Aydın yöresinde iri ve yumuşak incir türüne “Lop İncir” denir.

Lop : Bütün (Lop et: Bütün et)

Lopak, Lapak, Lakma * : Bütün.

–  Eline sağlık bacı.

– Afiyet olsun, lopak lopak et olsun bacım.

Lök : Argoda hantal, beceriksiz. Ne oturuyon lök gimi.

Löküs lambası : Lüks lambası.